दिवास्य विभागेषु, दिवा एव घोषितं भवति। क्षणेषु तु, निमिषः च दृष्टिपातः च, एते कालः इति कथ्यन्ते, हे कालविदां श्रेष्ठ। सूर्यस्य विशेषगतया, सः चक्रवत् परिवर्तते। सः चतुर्विधस्य प्राणिनां उत्पत्त्यन्तयोः कारणं भवति। एवं, ज्योतिषां व्यवस्था निश्चितसंकल्पेन स्थापिता अस्ति। उत्तरस्य श्रवणेन, साऽपि ध्रुवे संघट्टिता स्थिता च। पूर्वं, कल्पारम्भे, बुद्धिमन्तः एतां व्यवस्थां प्रकटितवन्तः। एषा मुख्यविश्वस्वरूपस्य अद्भुतपरिणामः। ज्योतिषां आगमनगमनं मानवाः शारीरैः नेत्रैः पश्यन्ति। यथायथं बुद्ध्या परीक्षितम्, तद् धीरैः विश्वसनीयम्। एते पञ्च कारणानि, हे ब्राह्मणाः, ज्योतिषसमूहविचारे निर्दिष्टानि। ततः भगवतः सूर्ये मध्याह्ने स्थिते, तं स्तोत्रं पठितवान्। सर्वे तु संयतचित्ताः, अञ्जलिपुटैः स्थित्वा, श्रद्धया तस्थुः। सदा भगवत् तदा उवाच—"नमस्ते नीलकण्ठाय।" ते वालखिल्याः प्रसिद्धाः, पक्षिसंयुज्याः। तैः वायुम् पृष्टवन्तः, यस्य आहारः वातपत्रे च। एषा रहस्यं शुद्धानां मध्ये, धर्मविदां सौभाग्यं। "इदं सर्वं श्रोतुम् इच्छामः, हे प्रभञ्जन, तव कृपया।" "विशेषतः तव मुखात्, हे देव, श्रोतुम् इच्छामः।" यदा वायुर्वर्णस्थानं प्रविशति, वाक्क्रियाः प्रवर्तन्ते। शुद्धे तु, अक्षराणां शेषकार्याणि यथाक्रमं भवन्ति। तव अक्षराणां अस्तित्वं, त्वं सदा वर्तमानः, हे विश्ववायो। एषा तव जीवसंसारः, हे वायो, सर्वत्र प्रकाशितः, प्रत्यक्षः च। "कं कण्ठदेशे, रूपपरिवर्तनं किम् अभवत्?" इति पृच्छन्ति। वायुः महातेजाः, लोकैः पूजितः, प्रत्युवाच। "वसिष्ठः धर्मात्मा, मानसजः, प्रजापतिः अस्ति।" "यद् राक्षसीस्त्रीणां चक्षुषः अञ्जनं चौरितम्।" "उमायाः हृष्टचित्तस्य भ्रूलेपस्य रूपम्।" "यद् दृश्यते, हे उत्तम, उज्ज्वलम्, शुक्लवर्णमिव अञ्जनम्।" "एतत्, हे दीप्त, संयत, भक्त, पृच्छकाय निवेदय।" "महाभाग, मम कृते, पूर्णं वक्तव्यम्।" ततः देवद्विषां बलविनाशकः प्रत्यूहः प्रत्युवाच। "उमायाः अङ्के स्थित्वा, यथाश्रुतं पूर्वं, कथयिष्यामि।" "अधुना तव, हे महर्षे, तुष्ट्यर्थं, वक्ष्यामि।" "सूर्योदयवत् दीप्तमानः, तप्तकाञ्चनदीप्त्या शोभितः।" "दिव्यजम्बूनदेन निर्मितः, नानारत्नधातुभिः भूषितः।" "हंसकादम्बैः पूर्णः, चक्रवाकैः शोभितः।" "गुहासु मदोत्कटशारदकुक्कुटशिखिनां घोषैः निनादितः।" "जीवघोषैः, नानापक्षिघोषैः प्रतिध्वनितः।" "सौरभेयपक्षिघोषैः, मेघनिनादैः निनादितः।" एवं, भगवत् वायुना महर्षिभिः पृष्टः, दिव्यस्य ज्योतिषसमूहस्य, सृष्ट्यादिव्यवस्थायाः, रहस्यं, सौन्दर्यं, एवं वर्णितवान्।