निःगन्धरूपरसस्पर्शशब्दरहितं तदव्यक्तं सर्वभूतस्वरूपमभवत्। यद्ब्रह्म तत्त्वं सत्-असदतीतं, अज्ञेयं च सामान्यदृष्ट्यावगम्यं न भवति। तदा गुणानां सम्यगवस्थायां, तमसा युक्तं, न प्रकाशते स्म। गुणेषु व्यक्तीभूतेषु महद्वै तत्त्वमुत्पन्नम्। तत्र सत्त्वप्रधान्यां पूर्वे, शुद्धसत्तारूपेण तद्विभाति स्म। तदा केवलमव्यक्तमेव प्रवर्तते स्म, महत्तत्त्वं क्षेत्रज्ञेन प्रबोधितम्। अहंकारशून्यं तद्वै महत्सृष्ट्यर्थं सृजनकाङ्क्षया प्रवर्तते स्म। महत्तत्त्वात् मनः समुत्पन्नं, हे ब्रह्मन्, यद्गर्भं दुरवगाहं परमेश्वरस्य शक्तिः स्म। तद्वै सर्वभूतानि पश्यति, तस्मात्सर्वगतं कर्मफलमिति कथ्यते। यतो हि तद्रसवत्त्वात्, महत्त्वाच्च, विभागदर्शित्वात्, पृथक्त्वबुद्ध्यापि तिष्ठति। विस्तारशक्त्या, सर्वभूताधारत्वेन च, तद्भूतानि सर्वाणि स्वानुग्रहेण पूरयति। तत्रैव ब्रह्मणः करणं साधनं च पूर्वं संस्थितम्। स देहवानाद्यः पुरुष इति स्मृतः। स एव प्रजापतिः, आद्यं ब्रह्म यः पूर्वमासीत्। सृष्ट्यां च प्रलये च क्षेत्रज्ञं ब्रह्मैव स्थितम्। युगसंधिषु पुनः पुनः देहानि गृह्णन्ति ते। मण्डूककूपस्थजलवत्, पञ्चमहाभूतेषु विलयं यान्ति, इति बुधाः जानन्तु। सप्तद्वीपवती पृथ्वी, सप्तसमुद्रयुतापि, तस्मिन्नेव स्थिताः। यदिदं विश्वं, तदन्तः स्थितम्। यावन्ति लोकाः अलोकाश्च ब्रह्माण्डान्तर्गताः, तत्रैव प्रतिष्ठिताः। बाह्यतः तद्वायुनावृतं, तदपि दशगुणेन वह्निना संवृतम्। तथा सर्वमाकाशं पृथिव्यादिभिः बहिरावृतम्। एवं सप्तावरणैः ब्रह्माण्डं संवृतम्। सृष्टिकाले तानि तिष्ठन्ति, पश्चात्परस्परं भक्षयन्ति। एते विकाराः, आश्रयाश्रितभावेन, विकृतिष्वस्ति। एवं क्षेत्रज्ञप्रधानया स्वाभाविकी सृष्टिः प्रवर्तते। स क्षेत्रज्ञो दीर्घायुष्मान्, यशस्वी, भाग्यशाली, प्राज्ञश्च, अत्र न संशयः। ततः प्रधानपुरुषौ एकभावेन स्थितौ। तौ अन्योन्यनुगौ, न पूर्वं न परं, समौ। सत्त्ववृद्धौ स्थितिः, पद्माग्रवत्स्थिरा। रजः कर्मकारणम्, यथा बीजस्यापां कार्यम्। गुणेषु क्षोभे त्रयं सावधानीया विज्ञेयम्। सत्त्वं विष्णुः, रजः ब्रह्मा, तमः रुद्रः प्रजापतिः। एतेभ्यः लोकोत्पत्तिः महाशक्तिसंयुक्ता। विष्णुः सत्त्वप्रधानः, पालनतत्त्वतया प्रतिष्ठितः। एते त्रयो वेदाः, एते त्रयोऽग्नयः। परस्परं प्रेरयन्ति, अन्योन्यं प्रवर्तयन्ति च।