देवाः ऋषयश्च सर्वपापविमुक्त्यर्थं यत्र मोक्षं प्राप्नुवन्ति, तस्य क्रमं विस्तरेण यथाक्रमं कथयामि। अद्भुतं गम्भीरं च चरित्रं वेदैः अनुमोदितं मया प्राक्तनं प्रवर्त्यते। स्ववंशस्य पालनात् स्वर्गे मान्यतां लभते, तस्मात् यद् इह स्तूयते तद् पूर्वजानां यशः वर्धयति। सर्वेषां शुद्धकीर्तीनां पुण्यकर्मणां स्तुतिः इह प्रवर्त्यते। अथ हिरण्यगर्भं परमपुरुषं प्रभुं नमस्कृत्य, स्वयम्भू ब्रह्माणं लोकाधिपतिं प्रणम्य, यत् पञ्चप्रमाणैः स्थापितं षड्दर्शनाधिष्ठितं पुरुषप्रवणं तद् अनाविलं कारणं शाश्वतं सत्-असत्-स्वरूपं वर्णयामि। तद् गन्धरूपरसहीनं, शब्दस्पर्शवर्जितं च। स एव अव्यक्तः सर्वभूतस्वरूपं अभवत्। यद् ब्रह्म, सत्-असत्-अतिरिक्तं, अगम्यं, सामान्यदृष्ट्या न सुलभं। तदा गुणानां समत्वे तमःमयत्वात् न प्रकाशते। गुणोद्भावे महद्वस्तु उत्पन्नम्। आदौ सत्त्वप्रधानं सत्त्वमात्रं प्रकाशते। केवलम् अव्यक्तमेव उदितं, महद्वस्तु क्षेत्रज्ञाधिष्ठितं। अहंकारविहीनं सृजनकामनया महासृष्टिं आरभते। महद्वस्तु से मनः उत्पन्नं, यत् भगवतः दुर्ग्राह्यं शक्तिरूपं ज्ञायते। तद् सर्वभूतान् पश्यति, अतः सर्वव्यापी कर्मफलस्वरूपः। तस्य तत्त्वसारत्वात्, महत्त्वात्, विभागं च पश्यति, पृथक्त्वं च चिन्तयति। महत्त्वात्, विस्तारशक्त्याः, सर्वभूताधारत्वात्, सर्वदेहेषु अनुग्रहं भरति। तत्र ब्रह्मणः कार्यं साधनं च पूर्वं संस्थितम्। स देहवान् आदिपुरुषः इति प्रसिद्धः। स एव प्रथमो जीवसृष्टिकर्ता, ब्रह्मा यः आदौ स्थितः। सृष्टिप्रलययोः क्षेत्रज्ञः ब्रह्मा नित्यं स्थितः। पुनः कल्पसन्धिषु तैः देहान् स्वीकृत्य। यथा कूपे जलं, तैः पञ्चभूतानि विलयं यान्ति, इति बुधाः जानन्तु। भूमिः सप्तद्वीपसमेता सप्तसागरैः सह तत्र स्थितिः। तस्यां सर्वलोकाः, इदं विश्वं तत्रैव स्थितम्। यद् यद् ब्रह्माण्डे लोकालोकरूपं तत्र संस्थितम्। बहिः वायुः आवृत्य तं, तदपि दशगुणेन अग्निना आच्छादितम्। तथा सर्वं व्योम, पृथिव्यादिभिः बहिः आवृतम्। एवं ब्रह्माण्डं सप्तप्राकृतिकोषैः आच्छादितम्। सृष्टिकाले तानि तिष्ठन्ति, ततोऽन्योन्यं क्रमशः ग्रसन्ति। एते विकाराः आश्रयाश्रयिभावेन विकृतिसम्बन्धिनः। एवं एषा प्राकृतिक सृष्टिः क्षेत्रज्ञाधिष्ठिता। स दीर्घायु, कीर्तिमान्, भाग्यवान्, बुद्धिमान्—एषा न संशयः।