शृणु, हे भक्त, चन्द्रस्य वर्धनक्षययोः दिव्यकथाम्। यदा चन्द्रः क्षीयते, पञ्चदशरात्रेषु सूर्यः एकया किरणया तं शनैः शनैः क्षपयति। यदा सुषुम्नया पुष्टः स्यात्, तदा तस्य प्रभासंपत्तयः वर्धन्ते। एवं सूर्यस्य शक्त्या चन्द्रः पुष्यते, तस्य वर्धनक्षयः सम्पद्यते। सोमः, सूर्येण पुष्टः, शुक्लपक्षे प्रतिदिनं वर्धते। चन्द्रस्य सारः, यः वारुणी द्रव्यम्, सर्वतः रसोमयः इति विज्ञेयम्। अर्धमासे सूर्यप्रभया तद् अमृतं संगृह्यते। एकरात्रे सर्वे देवाः, पितरः, ऋषयः च तद् अमृतं उपयुञ्जते। शनैः शनैः तद् देवैः पितृभिः च उपभुज्यमानं क्षीयते। त्रिसहस्रत्रयाणि देवाः सोमपानं कुर्वन्ति। तस्मात् शुक्लपक्षे चन्द्रः क्षीयते, कृष्णपक्षे पुनः पूर्यते। अर्धमासे सोमपानं कृत्वा श्रेष्ठाः देवाः अमावास्यायां निर्गच्छन्ति। पञ्चदशे दिवसे शेषभागः अवशिष्यते। शेषिताः द्विरात्रे तं भागं पिबन्ति। मासस्य तृप्त्यर्थं स्वधां पित्वा तद् अमृतं गच्छन्ति। कृष्णपक्षे अपि देवाः तद् अमृतरसं पिबन्ति। तत्र काव्याः पितरः सर्वे, ऋतवः सौम्याः, मासाः बार्हिषदः इति स्मरणीयाः। पञ्चदशे दिवसे पितृभिः पितं भागं अमावास्यायाम् पुनः पूर्यते। एवं सूर्यप्रभावात् चन्द्रस्य वर्धनक्षयः भवति। सोमपुत्रस्य रथः दीप्तः, प्रकाशमयः, श्वेतवर्णः। भृगुपुत्रस्य रथः सूर्यवत् तेजस्वी, शोभायुक्तः। दश अश्वाः—श्वेताः, पीताः, चित्राः, नीलाः, पीतवर्णाः, रक्तवर्णाः च—सुदृढाः, शीघ्रगामिनः। अनासक्ताः रक्ताः अश्वाः सर्वव्यापिनः, अग्निजाताः। ततः ब्रह्मस्पतिः, अंगिरसवंशजः दिव्याचार्यः, जलजातैः अष्टाभिः शीघ्रगामिभिः अश्वैः रथं योजयति। शनिः अपि आकाशजैः शक्तिमद्भिः अश्वैः रथं योजयति। स्वर्भानुः अपि अष्टाभिः कृष्णैः मनोजवैरश्वैः रथं योजयति। राहुः आदित्यगणात् उत्पन्नः संधिक्षणेषु चन्द्रं समीपगच्छति। केतोः रथः अपि अष्टाभिः शीघ्रगामिभिः अश्वैः युक्तः। एवं ग्रहाणां वाहनानि रथैः सह वर्णितानि। ते दीप्तिमन्तः परिभ्रमन्तः स्वक्रमेण गच्छन्ति। चन्द्रः, सूर्यः, ग्रहाः चाकाशे तस्मिन्पथे बद्धाः परिभ्रमन्ति। यथा नौ जलमध्यम् अप्रतिबद्धं गच्छति, तथा नागवत् गच्छन्तः देवगणाः आकाशे दृष्टुं न शक्यन्ते। सर्वे ध्रुवनक्षत्रे बद्धाः, परिभ्रमन्तः अन्यान् अपि परिभ्रमयन्ति। सर्वे दीप्तिमन्तः वायुबद्धाः परिभ्रमन्ति। वायुः दीप्तिमन्तः वहति, तस्मात् तस्य नाम वायुः इति। शिशुमाररूपेण ध्रुवनक्षत्रः आकाशे स्थितः इति विज्ञेयम्। एवं दिव्यं चन्द्रसूर्यग्रहाणां चरित्रं शास्त्रे उद्घाटितम्।