मर्त्याः वर्षधारा तथा ओषधिभिः संवृद्धाः, अन्नपानस्य सेवनं कृत्वा क्षुधां जयन्ति। सूर्यः सततं मर्त्येभ्यः अन्नं ददाति, तान् ऊष्मणा गोभिः च पोषयन्। मोक्षकाले सविता पुनः निरन्तरं सर्वाणि चराचराणि धत्ते। तदा सः तान् विमोचयति; हरिः शीघ्राश्वैः संगृहीतः। तैः शुभैः निष्कलङ्कैः अश्वैः वैदिकगमनं सम्पद्यते। सप्ताश्वैः सः सप्तद्वीपसागरान् परिभ्रमति। तैः इच्छारूपैः मनोजवैर्युक्तैः वामपार्श्वे युक्तैः सहसा। ते अश्वाः वर्षे त्र्यशीत्युत्तरेषु त्रिसहस्रेषु मण्डलेषु परिक्रामन्ति। कल्पारम्भे युक्ताः ते अश्वाः तम् महाप्रलयपर्यन्तं वहन्ति। तं महर्षिभिः उत्तमैः सुविस्तरैः स्तवैः स्तूयमानम्। दिवसपतिर्दिव्यपक्षिणः अश्वैः च धूतैः यानैः गच्छति। दश अश्वाः तस्य युक्ताः, पञ्च वामे पञ्च दक्षिणे, एवं सः गच्छति। तस्य किरणाः सूर्यस्य किरणवत् वर्धनकर्षणयोः समाना इति कथ्यन्ते। तस्य रथः अश्वैः सारथिना च जलात् उत्पन्नः। दश सूक्ष्माः दिव्याः अश्रान्ताः मनोजवाः अश्वाः तेन युक्ताः। तस्मिन् संगृहीते रथे श्वेतः चक्षुःश्रवाः च। यजुः चण्डः मनः वृषः वाजी नरः हयः च। एवं एते दश अश्वाः सोमस्य, प्रत्येकः तैः नामभिः। सोमः देवैः पितृभिः च परिवृतः गच्छति। सः सततं पक्षान्ते दिव्यक्रमे पूर्यते। क्षयकाले पञ्चदशदिवसाः सूर्यः एकेन किरणेन तम् क्षीणयति। सुपुष्मणा पोष्यमाणः तस्य ज्योतिः अङ्गानि वर्धयन्ति। एवं सूर्यशक्त्या सोमः पोष्यते। एवं सोमः पोष्यः शुक्लपक्षे प्रतिदिनं वर्धते। आपां सारः, यः सोमस्य स्वरूपम्, सः सर्वतः रसोमयः। अर्धपक्षे एषः अमृतः सूर्यप्रभया संगृहीतः। एकरात्रे सर्वे देवाः पितृभिः ऋषिभिः सह तं अमृतं उपयुञ्जते। शनैः शनैः देवपितृभिः उपयुज्यमानः भागः क्षीयते। त्रयः त्रिसहस्रदेवाः सोमं पिबन्ति। अतः शुक्लपक्षः क्षीयते, कृष्णपक्षः पूर्यते। अर्धपक्षपानानन्तरम् श्रेष्ठाः देवाः अमावास्यायां निर्गच्छन्ति। तदा पञ्चदशे दिने शेषभागे। शेषाः द्विदिनं तं भागं पिबन्ति। तं स्वधां मासतृप्त्यर्थं पीत्वा ते अमृतं यान्ति। कृष्णपक्षे अपि देवाः तं रसम् अमृतरूपं पिबन्ति। ये पितरः काव्याः इति प्रसिद्धाः। सौम्यऋतवः ज्ञेयाः, मासाः बर्हिषदः स्मरणीयाः। पञ्चदशे दिने पितृभिः पीतः भागः। अमावास्यायां तदा सः पुनः पूर्यते। एवं सूर्येण सोमस्य क्षयवृद्धी भवति।