बहुविधरूपधारिणः ते सर्वे भूमण्डलस्य तलं व्याप्य स्थिताः। यत् किञ्चिद् तदा तस्मात् भग्नात् आद्याण्डात् उत्पन्नं, तानि सर्वाणि अण्डकवचानि अभिधीयन्ते, तानि एव मेघसञ्ज्ञकानि। तेषु परिजन्यः श्रेष्ठतमः, दिशां चत्वारः गजाः अपि प्रमुखाः। तेषां एक एव वंशः, एकः च उत्पत्तिस्थानम्, यः अपि जलमिति कीर्त्यते। अन्ये सर्वे हिमवर्षं च वर्षन्ति, धान्यवृद्धये वर्षं च पातयन्ति। सा भाग्यवती या दिव्यगङ्गां वहन्ती, आकाशे सञ्चरन्ती दृश्यते। दिशागजाः, विस्तीर्णसूण्डैः, तस्याः प्रवहमानं जलं पिबन्ति। दक्षिणदिशि हिमकूट इति प्रसिद्धः पर्वतः अस्ति। तत्रैव पुण्ड्रा नाम नगरी विशालत्वेन विख्याता। तस्मिन्काले वातः हिमवन्तं पर्वतं वहति। हिमवत् अतिक्रम्य, शेषवर्षा परं गच्छति। द्विवर्षकालः द्विधान्यवृद्धये निर्दिष्टः। नूनं सूर्य एव वर्षाणां कर्ता इति प्रतिपाद्यते। स सूर्यः ध्रुवेण प्रतिष्ठापितः, वर्षाकाले मार्गेण गच्छति। सूर्याद् एकः ग्रहः उत्पन्नः, नक्षत्रक्षेत्रं सर्वत्र सञ्चरति। अद्य शृणु सूर्यरथस्य विधानम्। स भगवाँस् सूर्यः सुवर्णपीतयुक्तया हरितयोक्या भूषितः। तेजस्विना चक्रेण, स्वेन रथेन अग्रे गच्छति। तस्य रथस्य फलकस्य द्विगुणः ईषादाण्डः। स च न संबद्धः, सुवर्णमयः, दिव्यः, वातवेगयुक्तैः अश्वैः युक्तः। अयं रथः वरुणस्य रथसदृशः विशेषैः। सूर्यरथस्य अङ्गानि इमानि एव। दिनं एकचक्रस्य सूर्यरथस्य नाभिः इति कथ्यते। अयं रथस्य आसनं, दक्षिणायन-उत्तरायणद्वयं युगलशकटदण्डौ। अक्षः धुरी इति स्मृतः, युगं नमनदण्डः, क्षणः स्थाणुः। रात्रिः आच्छादनम्, धर्मः पताकाऽस्ति, ध्वजः चोर्ध्वं प्रतिष्ठितः। छन्दांसि सप्त अश्वरूपेण युक्तानि, दक्षिणभागे युगं वहन्ति। पङ्क्तिः, बृहती, उष्णिक् इति सप्तमं छन्दः। सहचक्रेण, भ्रममाणः अक्षः परिभ्रमति; सहाक्षेण ध्रुवः अपि परिभ्रमति। एवं पुरुषार्थबलात् तस्य रथस्य व्यवस्था क्रियते। एतेन तेजस्वी देवः तरणिः आकाशे शीघ्रं सञ्चरति। ध्रुवे तौ द्वौ रश्मी परिभ्रमतः, यथा द्वे चक्रे। रथस्य अक्षयोः अन्ते तस्य दक्षिणभागे एव। तौ द्वौ रश्मी ध्रुवं परिभ्रमन्तं अनुयाति। यथा स्थुणायां बद्धः रज्जुः सर्वदिक्कं परिभ्रमति, तथैव दक्षिणं प्रति परिभ्रममाणः वर्तुलानि निर्मीयन्ते। ध्रुवेण धार्ये तौ द्वौ रश्मी सूर्यं नेतः। तयोः मध्ये सूर्यः वर्तुलानि निर्माय सञ्चरति। यदा ध्रुवेण विमुक्तः, तयोः द्वयोः रश्म्योः द्वारा पुनः...