सर्वा आपः सूर्येण आदत्ताः सोमाय नीयन्ते। सोमात् निष्पतन्त्यः आपः ओषधिषु स्थिताः सन्ति। एवं आपः पुनः पुनः ऊर्ध्वं नीताः पुनः च पतन्ति। एषा मायैव लोकसंस्थापनार्थं निर्मिता। सर्वलोकाधिपः स्रष्टा सहस्राक्षः प्रजापतिः सर्वस्य जगतः कर्ता। याः अपि आपः लोकेषु सोमात् च नभसः च आगच्छन्ति, ताः सर्वाः तेन एव नियोजिताः। सूर्यात् तापः प्रवर्तते, सोमात् शीतलता जायते। गङ्गा नदी निर्मला शुद्धा च सोमेन धार्यते। याः अपि आपः सर्वेषां भूतानां शरीरेषु सन्ति, ताः आपः वाष्परूपेण आकृष्य सर्वथा अनासक्ता इह गच्छन्ति। सूर्यः स्वकिरणैः सर्वभूतानाम् आपः आकर्षति। सा आपः अमृतकल्पा सन्तानाय ओषधिषु जीवितं ददाति। सूर्यः तां आपः तेजोरश्मिभिः शुक्लरश्मिभिः च मेघेभ्यः ददाति। ताः आपः सर्वभूतहिताय वायुसंयुक्ताः सर्वत्र व्यपि सन्ति। तत्र गर्जनं वातनादः च अग्निसंभवा विद्युत् च दृश्यते। ताभ्यः आपः न पतन्ति, तस्मात् पण्डिताः तानि जलाशयानि इति जानन्ति। त्रिविधाः मेघाः सन्ति—अग्निजाताः ब्रह्मजाः पक्षिजाताश्च, प्रत्येकं विशेषरूपेण। अग्निजाताः शमथः उत्पन्नाः, तेषु धूमः जायते। महिषरूपाः वराहरूपाः मत्तगजरूपाश्च मेघाः जीमूताः इति कथ्यन्ते; तेषु भूतानां प्राणः उत्पद्यते। मूकमेघाः विशालरूपाः वायोः इच्छानुसारं वर्तन्ते। पर्वतशिखरेषु शिखरकन्दरासु च ते वृष्टिं कुर्वन्ति, तत्र प्रवहन्ति। ये मेघाः ब्रह्मजाः तु ब्रह्मणः श्वासात् उत्पन्नाः। तेषां नित्यं गर्जनात्, पृथिवी स्वाङ्गात् उत्पन्ना, तैः एव धार्यते। तेषु एव वर्षाकालः प्रतिष्ठितः, यतः भूतानां जीवितं सम्भवति। तेषां समीपे अपि योजनमात्रेण साध्याः पृथक् स्थिता भवन्ति। ये मेघाः पक्षोत्पन्नाः, ते पुष्करावर्त्तका इति प्रसिद्धाः। येभ्यः प्रजासु अभिलाषः वर्धितः, श्रेयः इच्छन्ति, तस्मात् एव पुष्करावर्त्तका इति तेषां नाम जातम्। ते च कल्पान्ते वर्षजनकाः, प्रलयाग्नेः नियामकाः च सन्ति। नानारूपधारिणः सन्तः, पृथिव्याः उपरि सम्यक् व्याप्य स्थिताः। यत् किञ्चित् तदा भग्नात् अण्डात् उत्पन्नम्, तत् सर्वं अण्डकोषः इति कथ्यते, सर्वे मेघाः एव तत्र नामानि। तेषु पर्जन्यः प्रमुखः, दिशां चत्वारः हस्तिनः अपि। एकः एव वंशः, एकः एव मूलम्, यः आपः इति कथ्यते। अन्ये हिमवृष्टिं वर्षं च कृषेः वृद्धये स्रवयन्ति। स भाग्यवान् यो दिव्यां गङ्गां आकाशे विचलन्तीं धारयति। दिशां हस्तिनः विस्तीर्णसूण्डाः तस्याः प्रवाहम् आपः आकर्षन्ति। दक्षिणे तु पर्वतः हेमकूटः नाम प्रसिद्धः। तत्र पुण्ड्रः नाम महान् नगरी अस्ति इति कथ्यते।