साधवः उवाचुः — “एतद् ज्ञातुम् इच्छामः, त्वया निवेद्यताम्, महाभाग।” यत् साक्षात् दृष्ट्वापि जनानां बुद्धिं मोहयति, तत् वयं ज्ञातुम् इच्छामः। उत्तानपादस्य पुत्रः ध्रुवः आकाशे स्थितः, अचलः तिष्ठति। तस्य गमनानुगुणम् तारेषु चक्रवत् परिभ्रमन्ति। सूर्यः, चन्द्रः, तारेषु, ग्रहाः, नक्षत्रैः सह सञ्चरन्ति। संयोगाः, वियोगाः, गमनानि, कालक्रमेण तेषां मार्गाः — सर्वे विषुवत्, ग्रहवर्णाः, ध्रुवात् एव प्रवर्तन्ते। सर्वाणि शुभाशुभफलानि प्राणिनां ध्रुवात् उत्पन्नानि। सः तेजस्वी, दीप्तिमान्, सूर्यः, कालाग्निः एव। सूर्यः तु स्वच्छायानां जालैः सर्वं व्याप्य, वायुनि संयुक्तः। सर्वा आपः सूर्येण आदाय, चन्द्रे स्थाप्यन्ते। चन्द्रात् प्रवृत्तः आपः ओषधिषु तिष्ठन्ति। एवं आपः पुनः पुनः उच्चलन्ति, पुनः पतन्ति। एषा मायाः लोकसंरक्षणाय निर्मिता। सर्वेश्वरः, लोककर्ता, सहस्राक्षः, प्रजापतिः — सर्वा आपः याः चन्द्रात् आकाशात् च आगच्छन्ति — तापः सूर्यात् प्रवर्तते, शीतलता चन्द्रात्। गङ्गा नदी, शुद्धा, निर्मला, चन्द्रेण धार्यते। सर्वेषु प्राणिषु याः आपः सन्ति — ताः आपः वाष्परूपेण सर्वतः निर्गच्छन्ति, निरिच्छाः। सूर्यः सर्वप्राणिनां आपः किरणैः आदत्ते। सा आपः, अमृतवत्, ओषधिषु जीवितं ददाति। सूर्यः तां आपः उज्ज्वलशुक्लकिरणैः मेघेभ्यः ददाति। सर्वप्राणिनां हिताय, ताः आपः वायुसंयुक्ताः सर्वत्र व्याप्यन्ते। तडित्, वायुगतः शब्दः, अग्निसम्भूतं विद्युत् — यतः आपः तस्मात् न पतन्ति, तद् जलनिलयं पण्डिताः जानन्ति। अग्निजाताः, ब्रह्मजाताः, पक्षजाताः मेघाः, पृथक् पृथक् प्रकाराः सन्ति। अग्निजाताः स्थैर्यात् उत्पन्नाः, तेषु धूमः जायते। महिषाः, वराहाः, मदोत्कटगजाकृतयः — एते मेघाः जीमूताः कथ्यन्ते, तेषु प्राणिनां जीवितम् उत्पद्यते। निर्वाच्याः मेघाः, विशालरूपाः, वायोः इच्छायाः अधीनाः। शैलशिखरेषु, शिलासु, वर्षन्ति, स्रवन्ति। ये मेघाः ब्रह्मजा इति कथ्यन्ते, ब्रह्मणः श्वासात् उत्पन्नाः। तेषां निरन्तरनिनादेन, पृथिवी स्वाङ्गात् उत्पन्ना, ध्रियते। एतेषु वर्षाकालः संस्थितः, यतः प्राणिनां जीवनम् उत्पद्यते। साध्याः अपि योजने दूरस्थाः तेषु पृथक् तिष्ठन्ति। ये मेघाः पुष्करावर्त्तकाः इति कथ्यन्ते, पक्षात् उत्पन्नाः। येषां इच्छाः वृद्धाः, शुभाय इच्छन्ति — तस्मात् पुष्करावर्त्तकाः मेघाः एतदर्थं नाम्ना प्रसिद्धाः। ते कल्पान्ते वर्षजनकाः, प्रलयाग्नेः नियन्तारः।