दक्षिणशृङ्गं रजतशृङ्गं च, तथा स्फटिकसदृशप्रभया दीप्तिमन्तं शृङ्गं च तत्र दृश्यते। एवं त्रीणि शिखराणि यस्य सन्ति, स पर्वतः शृङ्गवानिति विख्यातो भवति। शरद्वसन्तयोः मध्ये स पर्वतः सम्यग्वर्तते। तस्य शिखराणि पद्मरागसमानैः किरणैः लेपितानि इव शोभन्ते। तत्र दिवा रात्रौ पञ्चदश मुहूर्ताः सन्ति, एवं तत्र अहोरात्रपरिमाणं निश्चितम्। तस्मिन्काले चन्द्रमाः विशाखायाः चतुर्थभागे स्थितः ज्ञेयः। अथ कृत्विकानां शिरसि चन्द्रमाः तिष्ठति, इति विद्यात्। एष एव विषुवति महर्षिभिः निरूपितः। यदा दिनरात्रे समाने भवतः, स विषुवत् इति कथ्यते। एष विशेषतः ब्राह्मणेषु दिव्यं मुखं स्मृतम्। तत्र सिनीवाली, कुहू, राका, अनुमतिश्च—एताः चतुस्तिस्रो देव्यो ज्ञेयाः। नभः, नभस्य, अविष, ऊर्ज, सह, सहस्य—एते दक्षिणदिशि स्थिताः। ततोऽन्ये आर्तवाः पञ्चवर्षाः, ब्रह्मणः पुत्राः, ज्ञातव्याः। अतः अमावास्या एषां कर्मणां ऋतुद्वारं इति विज्ञेयम्। यः सम्यक् कालज्ञानं करोति, स पितृदेवकर्मसु न मुह्यति। तस्मात् प्रकाशात् लोकालोक इति विश्वं स्मर्यते। तत्रासन् चत्वारः महात्मानः, असतः सागरात् उत्पन्नाः— हिरण्यरोमा, पर्जन्यः, केतुमान्, राजसश्च। एते लोकपालाः, लोकालोके चतुर्दिक्षु प्रतिष्ठिताः। पितृयाणः वै वैश्वानरमार्गस्य बहिः स्थितः। ये लोकसंस्थानं कुर्वन्ति, पितृयाणे स्थापिताः। ते लोककामाः सन्तः दक्षिणमार्गं प्रयान्ति। ते तपसा, सीमोपलम्भेन, विद्यया च शुद्ध्यन्ते। पूर्वेभ्यः उत्तराः अपि, मृत्युकाले अपि, जायन्ते। अष्टाशीतिसहस्राणि गार्हस्थ्यव्रतीनां ऋषीणां सन्ति। एष गणना तेषां, ये कर्मणिष्ठाः सन्तः श्मशाने प्रविष्टाः। रागद्वेषक्रियया च, मैथुनेन च, एतेषां विविधकारणैः सिद्धिं प्राप्ताः श्मशाने प्रविशन्ति। एकः नागमार्गस्य उत्तरतः, अपरः सप्तर्षिसमूहस्य दक्षिणतः स्थितः। तत्र सिद्धाः वसन्ति, शुद्धाः ब्रह्मचारीणश्च। तत्रापि अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषयः ऊर्ध्वरेतसः सन्ति। मैथुनवर्जनात्, लोकसंयोगपरित्यागात्, पुनः कामरहितसंयोगेन, शब्दादिदोषदर्शनात् च, ये महाप्रलयकाले अपि स्थिताः, तेषु अमृतत्वं प्रकटते। अन्ये पुण्यपापविशेषेण, गर्भहत्या अश्वमेधेन च, विशिष्यन्ते। ऋषिभ्यः उपरि च, ध्रुवः तत्र स्मृतः। तत्र धर्मध्रुवादयः लोकसंस्थापकाः तिष्ठन्ति। अहं तेषां सर्वेषां भाव्यघटनां क्रमशः वक्ष्यामि। सूर्यचन्द्रयोः गमनं, सर्वग्रहाणां च, क्रमशः, अव्यग्रतया च, एतानि सर्वाणि प्रवक्ष्यामि।