मध्यान्हसमये तस्मिन् कालेऽर्धदिवसस्यावसानात् पार्श्वे यः कालः प्रवर्तते, सायं संज्ञां लभते। सायं काले गते, सायंकालात् परं यः कालः, स एव सन्ध्या इति विख्यातः। विषुवत्समये दश पंच च मुहूर्ताः दिवसं सूचयन्ति। तत्र दिवसः रात्रिं ग्रसति, रात्रिश्च दिवसं पुनः ग्रसति। चन्द्रमाः तु दिनरात्र्योः कलाः सममेव भुङ्क्ते। मासः द्वाभ्यां पक्षाभ्यां निर्मितः, ऋतुः द्वाभ्यां मासाभ्यां संप्रकल्पितः। निमेषः च विद्युत् च चतुर्दश काष्ठाः च पञ्चदश संख्यया ज्ञायन्ते। सप्त सप्त चैकं द्वयं च, एवं सप्तत्रिंशत् मात्राः सन्ति। विद्युतः चतुःसहस्राणि अष्टशतानि सन्ति। संयुज्य विद्युतः चत्वारिंशत् द्वे च एव विज्ञायन्ते। पञ्च विभागाः संवत्सरादयः चतुर्षु मनुषु विनिर्दिष्टाः। तत्र प्रथमः संवत्सरः, द्वितीयः परिवत्सरः। पञ्चमः तेषां वत्सरः इत्युच्यते, स युगैः सह गण्यते। अत्र सहस्राष्टशतत्रिंशत् सूर्योधयानि सन्ति। त्रयः च षष्टिः पञ्च च सूर्यस्य वर्षाणि सन्ति। एकषष्टिः अहोरात्राणि मिलित्वा एक ऋतुर्भवति। अयं चित्रभानोर्यः प्रमाणं, सौरवर्षरूपेण विज्ञेयः। एते चत्वारः प्रमाणानि, येन पुराणेषु निश्चितिः साध्यते। तस्य त्रयः शिखराणि गगनमण्डलं स्पृशन्ति इव दृश्यन्ते। तेषु एकः पन्थानः, विस्तारः अपि कथ्यते। दक्षिणः रजतः च शिखरः, क्रौञ्चसदृशः तृतीयः च। एवं त्रिशिखरः पर्वतः श्रृंगवानिति प्रसिद्धः। शरद्वसन्तयोः मध्ये सः मध्यगं पन्थानं धारयति। ते शिखराणि पङ्कजसदृशैः रश्मिभिः अभिषिक्तानि इव दीप्तानि। दश पंच च मुहूर्ताः तस्याः अहोरात्रस्य प्रमाणं भवन्ति। तस्मिन्काले चन्द्रमाः विशाखायाः चतुर्थे पादे स्थितः इति विज्ञेयः। ततः चन्द्रमाः कृत्तिकायाः शीर्षे तिष्ठति इति ज्ञातव्यम्। एषः विषुवः इति महर्षिभिः उक्तम्। यदा दिवसः रात्रिश्च समौ भवतः, स विषुवः इति कथ्यते। अयं विशेषतः ब्राह्मणेषु दैवी मुखसंज्ञा। सिनीवाली, कुहू, राका, अनुमती च—एते अपि। नभः, नभस्य, अविष, ऊर्ज, सह, सहस्य—एते दक्षिणदिक् स्थिताः। ततोऽनन्तरं आर्तवाः, पञ्च वर्षाः, ब्रह्मणः पुत्राः विज्ञेयाः। तस्मादयं अमावास्या ऋतुयज्ञस्य द्वारम् इति ज्ञेयं। यः कालं सम्यक् वेत्ति, स पित्र्ये दैवे वा कर्मणि न मुह्यति। प्रकाशात् लोकः स्मर्यते, स लोकालोक इति कथ्यते। तत्र चत्वारि महान्ति भूतानि तिष्ठन्ति, असतोऽम्भसः उद्भूतानि। हिरण्यरोमा, पर्जन्यः, केतुमान्, राजस इति ते। एते चतुर्दिशं लोकपालाः लोकालोके स्थिताः। पितृयाणः तु वैश्वानरमार्गात् बहिः प्रवर्तते।