शृणु, सूर्यचन्द्रमसोर्गतिं सम्प्रवक्ष्यामि। तयोः तेजसा प्रकाशेन च, तौ स्वस्वमण्डलैः सहोन्नतौ भवतः। पृथिव्याः अर्धमण्डलं अन्यत्र बहिर्गतमित्यपि परिगण्यते। दिवः व्यासः पृथिव्याः परिवृत्त्याः समो ज्ञायते। सूर्यः प्रकाशस्य कारणं, स च पृथिव्याः उदित इति स्मर्यते। अस्मिन्मण्डले 'मही' इति पृथिवीतत्त्वस्य नाम प्रयुज्यते। सूर्यमण्डलस्य योजनसंख्याम् अधुनैव शृणु। तस्य व्यासः त्रिगुणितः, तस्य परिधिः तदनुसारं मीयते। अधुना पृथिव्याः मापनं योजनेन सह वक्ष्ये। एवं पृथिव्याः विस्तारः पुराणेऽस्मिन् सङ्ख्यातः। ये पूर्वं गर्विता गताः, तेऽपि अद्य वर्तमानैः समाः। अतः, अद्य वर्तमानदेवतानां मध्ये पृथिव्याः स्थलवर्णनं करिष्यामि। सर्वा पृथिवी एकशतपञ्चाशत्कोटियोजनविस्तीर्णा स्मर्यते। तस्याः अर्धविस्तारः योजनेषु परिगण्यते। तथैव, नवत्युत्तरसहस्राणि योजानानि शतसहस्रात् न्यूनानि। योजानस्य अग्रतः एकादशकोटियोजनानि गण्यन्ते। एवं पृथिव्याः अन्तरपरिधिः निरूपिता। पृथिव्याः व्यवस्था विस्तारश्च तस्य मण्डलपर्यन्तं प्रसार्यते। सप्तद्वीपानां स्थानं अत्रोक्तम्। तेषां प्रत्येकस्योपरि लोकाः छत्राकाररूपेण व्यवस्थिताः। अयं ब्रह्माण्डस्य शुक्तिविस्तारः यथोक्तं। भूर्लोकः, भुवर्लोकः, तृतीयः स्वर्गश्च स्वयमेव प्रतिष्ठिताः। एते सप्तलोकाः छत्ररूपेण व्यवस्थिताः। तेषां बहिः दशांशेनाधिकं तत्त्वं परिवेष्टितम्। समन्तात् ब्रह्माण्डस्य घनसागरो निहितः। तस्मात् परं घनसागरात् तेजसा धार्यते। स च स्थिरः, निधिवातेन प्रतिष्ठितः। सर्वं मूलतत्त्वैः संवृतम्, मूलं च महता संवृतम्। अधुना लोकपालानां प्राचीनानां क्रमशः वक्ष्यामि। मेरौ पूर्वदिशि, तद्वत् मानसशिखरे, पुनः दक्षिणदिशि, पश्चिमदिशि च, मानसशिखरे एव। तत्र वरुणः, जलचरपतिः, सुखेति नगरे निवसति। सा नगरी महेन्द्रस्य नगरीसमाना; सोमस्यापि विभावरी नाम नगरी अस्ति। एते धर्मस्य पालनाय लोकानां रक्षायै प्रतिष्ठिताः। अधुना सूर्यस्य विभागेषु गतिं शृणु। स सदा ज्योतिचक्रं गृहीत्वा भ्रमति। वैवस्वतक्षेत्रे संयमः क्रियते; तत्रैव सूर्यस्योदयः दृश्यते। सुखाय वाऽथवा वरुणक्षेत्रेऽपि उदयः दृश्यते। यदा दक्षिणपूर्वदिग्भ्यः अपराह्णः संपद्यते, तदा तस्य गतिः प्रवर्तते।