शुभ्रवर्णः स सुमहद्भ्याम् सुवर्णशृङ्गाभ्यां विराजमानः, शुद्धस्वरूपः, तेजस्वि मुखमण्डलः, परमदिव्यतेजसा दीप्तिमान् दृश्यते। तस्य ज्वलदग्निशिखाभिः, जिह्वामालया च, स्फुलिङ्गसमुद्भूतया शोभया सह स्फुरति। सहस्रनेत्रैः, तदधिकैः च पुनः पुनरुत्कर्षेण, सः विराजते। यास्याः नेत्रमालायाः कुसुमसौगन्ध्यं यथा, चन्द्रमसो वा, तादृशी उज्ज्वला शोभा तस्य भूषयति। तस्य देहः उन्नतः, विशालः च, शयितः उपविष्टः च विविधरूपेण दृश्यते। तत्र महाभुजङ्गैः, महानागैः, महाविवृत्तैः, महाज्ञानैः, महात्मभिः च सह विराजमानः अस्ति। स एव सर्वनागानां राजा, शेषः, अनन्तः, महातेजस्वी च कथ्यते। एवं सप्त अधःप्रदेशाः, ये रसानाम् अधोभागाः, रासातलनाम्ना प्रसिद्धाः, वर्णिताः। तस्याः परतः, अपरः एकः प्रदेशः अस्ति, यः न दृष्टः, नापि सिद्धैः अपि प्राप्तुम् शक्यते। पृथिव्याः, आपः, अग्निः, वायुः, आकाशः इत्येतेषां तत्त्वानां विषयः, द्विजश्रेष्ठ, इदानीं कथ्यते। सूर्यचन्द्रमसोः गतिः अपि, तस्याः व्याख्यानम् अत्र प्रवक्ष्यामि। तयोः तेजसा, प्रकाशेन च, तौ स्वस्वगत्याः सहितौ, उन्नतौ दृश्येते। पृथिव्याः अर्धं विस्तारम्, अन्यत्र बहिः इति मन्यते। स्वर्गः पृथिव्याः परिधेः तुल्यः इति श्रूयते। सूर्यः प्रकाशस्य कारणम्, पृथिव्याः उद्गमस्थानम् इति स्मृतः। 'मही' इति शब्दः, अस्मिन प्रदेशे, पृथिवीतत्त्वस्य बोधाय प्रयुज्यते। अथ सूर्यस्य मण्डलस्य योजनसंख्याम् शृणु। तस्य व्यासः त्रिगुणितः, तस्य परिधिः तदनुसारम् माप्यते। पृथिव्याः योजनसंख्यां चापि, मापनं च, इदानीं वक्ष्यामि। एवं पृथिव्याः विस्तारः, योजनसंख्यानुसारः, अस्मिन् पुराणे निर्दिष्टः। ये गर्विताः अतीतानि कालानि गताः, ते वर्तमानैः तुल्याः। अतः, अधुना वर्तमानदेवेषु, पृथिव्याः उपरिभागः यथावत् वर्ण्यते। सर्वा पृथिवी, योजनानां एकशतपञ्चदशकोटिविस्तीर्णा स्मृता। तस्याः अर्धं विस्तारम्, योजनाग्रात् प्रवृत्तम्, उक्तम्। तथैव, योजनशतादूनानि, नवत्युत्तरसहस्रयोजनानि सन्ति। योजनाग्रात्, एकादशकोटियोजनपरिमाणम् अपि निर्दिष्टम्। एवं पृथिव्याः अन्तःपरिधिः वर्णितः। पृथिव्याः विन्यासः, विस्तारः च, तस्य मण्डलपर्यन्तं व्याप्तः इति दर्शितम्। सप्तद्वीपानां स्थितिः अपि अत्र वर्णिता। तेषां उपरि, प्रत्येकस्य, लोकाः छत्राकाररूपेण व्यवस्थिताः। अण्डकोशस्य परिमाणम् अपि यथोक्तं प्रतिपादितम्। भूर्लोकः, भुवर्लोकः, तृतीयः स्वर्गः च, स्वातन्त्र्येण संस्थिताः। एते सप्तलोकाः छत्राकाररूपेण व्यवस्थिताः। तेषां बहिः, दशांशाधिकेन तत्त्वेन, सर्वतः परिवेष्टितम् अस्ति। अण्डकोशस्य सर्वतः घनसागरः स्थितः। घनसागरस्य परतः, सः तेजसा धार्यते। अपि च, सः श्रीवायुनाः प्रतिष्ठया स्थिरः कृतः। सर्वं जगत्, आदितत्त्वैः आच्छादितम्; आदिः तु महत्तत्त्वेन आच्छाद्यते। इदानीं, प्राचीनानां लोकपालानां, क्रमशः, नामानि वक्ष्यामि। मेरोरपूर्वदिशि, तथा मानसशिखरे...