अनन्तः स एव स्वयम्भूः, अनादिः अनन्तश्च, न तस्य कश्चिदादिर्नान्तः। सहस्रयोजनविस्तीर्णं तद्रूपं पृथक् स्थितमस्ति, विस्तीर्णं चापारमपि। तद्वै देवैरपि न ज्ञायते, सर्वव्यवहारातीतं हि तत्। एषा सा महती निवासभूमिः, अनन्तदेवतायाः सीम्नि स्थितम्। यः सीम्निः महादेवस्य देवदेवानां संस्थापिता, स एव निःसंशयं विश्वलोकाः कथ्यन्ते। सप्तावरणानि तत्र, द्विजश्रेष्ठ, ब्रह्मणः च निवासाः अपि सन्ति। एषा एव विश्वस्य मितिः, एषः संसारसागरः। एषा विश्वस्य अद्भुतप्रकृतिः, ब्रह्मणः एव स्वरूपरूपेण प्रतिष्ठिता। भगवद्भिः अपि पुण्यैः सिद्धैः, न इन्द्रियैः गम्यते। द्विजोत्तम, एषा अनन्तस्य मनोमयी तनुः। सर्वत्रैव उपदेशेषु एषः अनन्तः निगद्यते। यः 'पद्मनाभ' इति नाम्ना विख्यातः, स एव एवं सम्पूर्णरूपेण वर्ण्यते। पृथिव्याम्, अधस्तात्, आकाशे, वायौ, वह्नौ च, तमसि अपि, स एव ज्ञेयः, स महातेजस्वी एकः। सर्वेषु लोकेषु, लोकनाथः, नानारूपेण पूज्यते, स बलवान्। आधाराधेयभावेन विकाराः तस्यैव नित्यस्य सन्ति। त एव परस्परं प्रविशन्ति, अन्योन्यं बहुधा श्रेयस्कराः। पूर्वं तु अव्यक्तरूपं, भेदः अन्यभेदात् जायते। गुणसमूहसारात् पृथक्कृतिः स्पष्टतया दृश्यते। भूतातीतं ततः परं च, तद्भास्वरूपं पृथिवीति विख्यातम्। यथा लघु पात्राणि महति पात्रे स्थितानि, तथा भासां विभागाः आकाशे स्थिताः इति मन्यन्ते। यावत् भूतानि सन्ति, तावत् तेषां उत्पत्तिः कथ्यते। यदा भूतानि लीयन्ते, तदा कार्योत्पत्तिः नास्ति। ये विभागाः महतादयः, त एव कारणरूपेण एकत्वेन स्थिताः। द्विजश्रेष्ठ, सप्तद्वीपसागरप्रदेशाः यथावत् एव सन्ति। परिवर्तनं तु केवलं विश्वरूपस्य मुख्यस्य अंशे एव दृश्यते। एवं सप्त वर्गाः तादृशाः एकत्रैव प्रतिष्ठिताः। एतावता भूमिमण्डलस्य व्यवस्थां श्रोतव्या। अहं तु तेषां परिमाणेन संख्यानं कर्तुं न शक्नोमि। नक्षत्रव्यवस्थां च, यावत् गोलकं, तावत्, तत्रैव। इतः परं, विप्राः, पृथिव्याः विषये वक्ष्यामि। पृथिवी, वायुः, आकाशः, आपः, तेजश्च—एते पञ्च महाभूतानि। पृथिवी सर्वभूतानां माता, सर्वजीवधारिणी च। सा नानाद्रुमनदीशैलसंयुक्ता, नानाप्रकारजीवसमाकीर्णा च। लघुनदीनदीषु च, निम्नदेशेषु, तत्र तत्र, लघ्वाश्रये निवसन्ति। आपः अनन्ताः ज्ञेयाः, तथा वह्निः अपि सर्वेषु लोकेषु व्याप्यस्थितः। तथा आकाशः अपि अग्रहणीयं, रमणीयं, नानाविहारस्थानयुक्तं च उच्यते। आपः भूमौ, आप्सु, भूम्युपरि च प्रतिष्ठिताः। एवं, हे द्विजश्रेष्ठ, अनन्तस्य भगवतः विश्वरूपं, तत्वानां प्रवृत्तिः, लोकानां व्यवस्था, पृथिव्याः माहात्म्यं च, शास्त्रवचनेन प्रतिपादितम्।