शकद्वीपवासिनां विषये यावत् कालधर्मनियमेन स्वाभाविकं यत् प्रवृत्तिं विना तेषां न पुनरावृत्तिः विद्यते। ते स्वधर्मज्ञानद्वारा परस्परं रक्षन्ति, स्वस्वकर्तव्यपालनमेव तेषां परस्पररक्षणस्य साधनम्। एतावद् एव शकद्वीपवासिनां विषये श्रोतव्यम्। शकद्वीपस्य बहिः पुष्करनामकः द्वीपः समुद्रैः परिवृतः स्थितः, तस्यापि बहिः क्षीरसमुद्रः विद्यमानः। पुष्करद्वीपे एकः एव महाशिलानिर्मितः शोभनः पर्वतः दृश्यते। तस्य द्वीपस्य पूर्वभागे चित्रशाणुः नाम महान् पर्वतः स्थितः। पृथिव्याः तले त्रयस्त्रिंशत्सहस्रयोजनपरिमाणे उन्नतः सः पर्वतः, सागरतीरे नवोदितचन्द्रमिव शोभते। सः पर्वतः सर्वतः समवृत्तः, समन्तात् समं विस्तारमस्ति। केवलं द्वे विभागे तत्र महान् विस्तारः व्यवस्थितः, तस्य विस्तारः पुष्करद्वीपस्यैव तुल्यः। मानेन चक्राकारेण च पुष्करद्वीपस्य समं तत्र मानसं पर्वतम् आवृत्य स्थितम्। तस्यां च धातकी नाम प्रदेशः अन्तर्गतः। तत्र निवासीजनाः रोगरहिताः, सुखसमृद्धाः, मानसीसिद्धिं प्राप्तवन्तः। तेषां मध्ये न कोऽपि उच्चः, न च नीचः; सर्वे रूपे च स्वभावे च समाः। तत्र न दण्डः, न दण्डधारणा, न लोभः, न च सम्पादनम्। न तत्र वर्णाः, न आश्रमाः, न कृषिः, न पशुपालनम्, न च व्यापारः। एतेषां द्वयोः पुष्करद्वीपविभागयोः एते सर्वे भावाः न विद्यन्ते। तत्र स्वयमेव जाताः वनस्पतयः, जलानि, पर्वतानि च स्रोतांसि सन्ति। सर्वेषु ऋतुषु तत्र महत् सुखं, जरायाः आगमः तैः न अनुभवितः। एवं क्रमेण पुष्करद्वीपस्य सम्पूर्णव्यवस्था निरूपिता। विस्तारतः च चक्राकारेण च पुष्करद्वीपसमं यत् प्रदेशं तस्य पार्श्वे तिष्ठति, तत् सामुद्रं नाम प्रसिद्धम्, तदपि तावत् एव विस्तीर्णम्। यतः तत्र जलपूरितं तदेव सामुद्रं इति कथ्यते। यतः तेन जीवेषु सुखं जन्यते, अतः तस्य नाम 'वृष्टिः' इति। वृष्टिः तत्रानन्दवृद्धिसारप्रज्वलनात् उत्पद्यते। सा वृष्टिः यदा अत्यल्पा भवति तदा पक्षिणः अस्तमयनिवृत्तिवत् शनैः क्षीयते। यदा सा वृष्टिः ह्रस्यति, तदा स्वभावमेव प्रत्याह्रियते। यथा महोदधौ जलं स्वयमेवोन्नमति, एवं सैव वृष्टिः स्वयमेव उत्पद्यते। सायं प्रातश्च, शुक्लकृष्णपक्षयोः कालयोः, एकशतपञ्चदशाङ्गुलपरिमाणे सैव दृश्यते। सर्वतः जलैः परिवृता इति तानि द्वीपानि 'द्वीपाः' इति कथ्यन्ते। ये पर्वताः न परमश्रेष्ठाः, ते पर्वतपर्वतिषु शृङ्गरूपेण स्मर्यन्ते। शाल्मलीद्वीपे शाल्मलीवृक्षः महाव्रतीभिः पूज्यते। क्रञ्चद्वीपे काञ्चनामकः पर्वतः मध्यदेशे स्थितः। पुष्करद्वीपे न्यग्रोधवृक्षः तत्रवासिभिः पूज्यते। तत्र ब्रह्मा सधाद्यैः प्रजापतिः निवसति। सः तत्र सर्वदेवतासु श्रेष्ठः, परमदेवस्वरूपेण पूज्यते। एतेषु सर्वेषु द्वीपेषु प्रजाजननक्रमः यथानियमं प्रवर्तते। तेषां आरोग्यं, दीर्घायुः च प्रमाणरूपेण द्विगुणितं तत्र परिगण्यते।