शृणु, धर्मप्रिये! महतीः पुण्यवत्यः नद्यः सन्ति, यत्र सप्तधा गङ्गायाः स्वरूपाणि प्रसिद्धानि। तासु इक्षु, वेनुका, गभस्ति, सप्तमी च सप्तमीति कथ्यन्ते। ताः सहस्रशः सन्ति, यत्रेन्द्रः वर्षं करोत्। ताः सर्वाः पुण्यनद्यः गणनीयाः सन्ति। तस्य द्वीपस्य, शाल्मलिवृक्षस्य विस्तारेण, चक्ररूपेण व्यवस्थितम्। तत्र विविधधातुभिः भूषितम्, रत्नमणिशिलाभिः शोभितम्। सर्वतः पुष्पफलवृक्षैः समृद्धम्, धनधान्यैः पूर्णम्। शाकद्वीपस्य विस्तारः सर्वतः समः। तत्र सप्त प्रदेशाः, सर्ववर्णाश्रमजनैः पूर्णाः। धर्मनिष्ठया तत्र जनाः परमसुखिनः। तेषां न किञ्चित् विपर्ययः, कालप्रभावात् स्वाभाविकं विना। तत्र सर्वे स्वस्वधर्मज्ञानात् परस्परं रक्षन्ति। शाकद्वीपवासिनां वर्णनं इदं यावत् श्रोतव्यम्। पुष्करद्वीपेन परिवृतः, बहिर् क्षीरसागरः अस्ति। पुष्करे एकः दिव्यः पर्वतः महाशिलामयः विराजते। तस्य द्वीपस्य पूर्वभागे चित्रशानुः महापर्वतः तिष्ठति। भूमेः उपरि चतुस्त्रिचत्वारिंशत्सहस्रयोजनानि तिष्ठति, चन्द्रमिव नवोत्थितम्। सः सर्वतः समविस्तारितः, समचक्ररूपेण। तत्र एकः महाविस्तारः द्विधा विभक्तः। पुष्करद्वीपस्य विस्तारेण सर्वतः समः। मानसपर्वतस्य चक्रे तत्र, तस्य अन्तः धातकीनाम्ना प्रदेशः। तत्र रोगरहिताः, सुखसमृद्धाः, मानससिद्धिम् प्राप्ताः जनाः सन्ति। तेषां न उच्चनिचः, सर्वे रूपचारित्रे समाः। न दण्डः, न दण्डविधानम्, न लोभः, न सम्पादनम्। न वर्णाश्रमानि, न कृषिः, न पशुपालनम्, न व्यापारः। पुष्करद्वीपस्य द्वयोः प्रदेशयोः एतेषां अभावः। तत्र स्वयम्भूः वनस्पतयः, वारिणः, गिरिस्रोतांसि च सन्ति। सर्वे ऋतवः सुखमयाः, जरायाः आगमेन विमुक्ताः। एवं पुष्करद्वीपस्य पूर्णव्यवस्था क्रमशः वर्णिता। पुष्करद्वीपस्य विस्तारचक्रे समः, तस्यासन्नः प्रदेशः सामुद्रः इति कथ्यते, सः अपि तावत् विस्तृतः। जलसम्पूर्णत्वात् तस्य सामुद्रः इति नाम। तत्र जलस्य कारणात्, जीवेषु सुखप्रदत्वात्, 'वृष्टिः' इति कथ्यते। तत्र वृष्टिः, रमणीयभावसारात्, वृद्ध्यर्थं उत्पद्यते। वृष्टिः यदा अत्यल्पा भवति, पक्षिणः अस्तमनेन क्षीयते। यदा सा क्षीयते, स्वभावे प्रत्यावर्तते। यथा महासमुद्रजलम् स्वयमेवोत्थाय तिष्ठति। सूर्यास्ते च सूर्योदये, शुक्लपक्षे कृष्णपक्षे च, एवं जलवृष्टिः भवति। एवं धर्मप्रिय, द्वीपानां, नदीनां, पर्वतानां, प्रदेशानां च क्रमशः वर्णनं कृतम्।