सूर्यः प्रजापतेः चक्षुः कथ्यते, स एव क्षणानां मूलम्, संख्यानां गणकः, कालस्य मापकः च। तस्य स्वरूपं संवत्सरः, तस्य नामापि कालविभागैः निर्मितम्। पञ्चधा कालस्य भावः विद्धि—प्रथमं संवत्सरः, द्वितीयं परिवत्सरः, पञ्चमं तत्र वत्सरः, यः कालः युग इति प्रसिद्धः। क्रतुरित्यग्निः अपि संवत्सररूपेण चिन्त्यते। शुक्लकृष्णपक्षयोः गमनं, आपां साररूपः पक्षिरूपः, स च सप्तधा सप्तधा स्वरूपैः लोकान् व्याप्नोति। अहंकारात् रुद्रः उग्रः उत्पन्नः, ब्रह्मणा सृष्टः। तस्य यथार्हं यथास्तुतं स्वरूपं श्रुणु। स ऋग्यजुःसामनाम् आदिः, पञ्चानां नाथः, परमेश्वरः। स एव संवत्सरः, स एव सूर्यः ऋषिभिः कथ्यते। स ग्रहाणां, नक्षत्राणां, शीतोष्णवृष्ट्यायुषां, कर्मणां च नियन्ता। स मनसो जातिः, शान्तस्वभावः, ब्रह्मपुत्रः, प्रजापतिः च। स आदित्यः, सविता, भानुः, प्राणदः, ब्रह्मणा पूजितः। ताराणां नाथः, द्वितीयः परिवत्सरः इति प्रसिद्धः। स सर्वभूतधारकः, कल्याणशिवदायकः प्रभुः। स तिथीनां, संक्रान्तीनां, पौर्णमास्यामावास्ययोः च अधिपः। तस्मात् सोमः अपि पितामहः संवत्सरस्वरूपः स्मृतः। स कर्मणा सर्वेषां प्राणिनां प्रवृत्तिं करोति। स समकालफलदायकानि कर्माणि साधयति। स सप्तधा तनुभिः हितकर्मणा स्थितः। स अग्निजलं पृथ्वीं सूर्यचन्द्रमसौ च कारणम्। स दिनरात्र्योः कर्ता, तस्मात् वायुः अनुवत्सरः कथ्यते। सर्वलोकपितरः लोकात्मनो निगद्यन्ते। स ऋषिः, ब्राह्मणः, महादेवः, भूतात्मा, प्रपितामहः च। भूतानि प्रविश्य स तेषां अङ्गप्रत्यङ्गकारणं भवति। सूर्यः, चन्द्रमाः, अग्निः, वायुः, रुद्रः च एवम्। भगवान् रुद्रः स्वतेजसा इमं लोकं प्रविष्टवान्। स शक्त्या लोकानां कल्याणं समासादयत्। तस्मात् रुद्रः सदा मेधाभिः एवं पूजनीयः। स सर्वभूतप्रवर्तकः, सर्वात्मा, नीललोहितः। प्रजापतिप्रमुखैः देवैः यज्ञफलार्थिभिः स भगवान् पूज्यते, तस्मात् स त्र्यम्बकः इति कथ्यते। पवित्रकुशस्य यो मूलं, स त्र्यम्बकः इति प्रियया कथ्यते। स त्रिसाधनः, त्रिपिण्डः, त्रिशिराः इति विख्यातः। एवं पञ्चवर्षीयं युगं पण्डितैः कथ्यते। ततो मधुमासादीनां षट्कं जातम्। कालः सर्वं संगृह्य, नदीवेगवत् शीघ्रं प्रवर्तते। पुत्रपौत्राणां अनन्तत्वात् तेषां गणना न शक्या।