स्वायम्भुवस्य सृष्टौ त्रयस्त्रिंशत् मनसः सुताः उत्पन्नाः आसन्। तेषु विभासः, क्रतुः, प्रयातिः, विश्रुतः, द्युतिर्ह च संख्यायन्ते। असमः, उग्रदृष्टिः, सुनयः, शुचिश्रवाः, तुरीयः, इन्द्रयुक्, युक्तः, ग्रावजित्, जरः, विभुः, विभावः, ऋचीकः, दुर्दिहः—एते स्वायम्भुवस्य पुत्रेषु सोमपायिनः अभवन्। तेषां मध्ये इन्द्रः तदा सर्वेषां भोगानां प्रथमः अधिपः आसीत्। तत्र सुपर्णाः, यक्षाः, गन्धर्वाः, पिशाचाः, नागाः, राक्षसाश्च स्वायम्भुवान्तरे अनन्ताः प्रजाः जाताः। तेषां विस्तारः अत्र न कीर्त्यते, विषयव्याप्तेः कारणात्। यत् गतं तद् वर्तमानस्य वैवस्वतस्य कल्पे न दृश्यते। तेषु सर्पर्षयः अपि पूर्वं आसन्; तेषां नामानि शृणु। अत्रिः, वसिष्ठः, सप्तर्षयः च स्वायम्भुवस्य कालस्य—ज्योतिष्मान्, द्युतिमान्, हव्यः, सवनः, सत्त्रः च—वायुवेगसमाः, महात्मानः, आदिकाले राजानः, पिशाचैः, मनुष्यैः, सुपर्णैः, अप्सरसां गणैः सह, तेषां नामानां बहुलत्वात्, तेषां संख्या कथं ज्ञेया? महान् कालः अतीतः—संवत्सरैः, अयनैः, युगैः च। कस्य उत्पत्तिः? कः आरम्भः? का स्वभावतः सत्ता? किम् नाम? कः आत्मा? कः तत्त्वतः? एतत् सत्यम् आख्याहि। सूर्यः उत्पत्तिः, क्षणानां मापकः, संख्यायाः गणकः, चक्षुः इति कथ्यते। संवत्सरः तस्य स्वभावः, तस्य नाम कालविभागैः संयुतम्। कालस्य पञ्चधा अवस्था इति विद्धि। संवत्सरः प्रथमः, परिवत्सरः द्वितीयः, वत्सरः पञ्चमः, स युगः इति प्रसिद्धः। क्रतुः नाम यज्ञाग्निः संवत्सरः इति मन्यते। शुक्लकृष्णपक्षयोर् गमनम्, आपां साररूपः पक्षिणः, सप्तधा सप्तधा रूपैः लोकान् व्याप्नुवन्—एवं सः। अहंकारात् उग्रः रुद्रः ब्रह्मणा उत्पन्नः। तस्य यथार्हं स्वरूपं वक्ष्यामि, शृणु। सः ऋग्वेद-यजुर्वेद-सामवेदानां मूलम्, पञ्चानाम् अधिपः, परमेश्वरः। सः ऋषिभिः संवत्सरः, सूर्यः इति च उक्तः। सः ग्रहाणां, नक्षत्राणां, शीतोष्णयोः, वर्षायाः, आयुषः, कर्मणां च नियन्ता। सः मानसः, शान्तस्वभावः, ब्रह्मसुतः, प्रजापतिः। सः आदित्यः, सविता, भानुः, प्राणदः, ब्रह्मणा पूजितः। सः नक्षत्राणाम् अधिपः, द्वितीयः परिवत्सरः इति च। सः सर्वभूतधारकः, सर्वरक्षाकारी, कल्याणदः प्रभुः। सः तिथीनां, पर्वसंधीनां, पौर्णमास्याः, अमावास्यायाश्च अधिपः। तस्मात् सोमः पितामहः संवत्सरस्वरूपः स्मृतः। सः सर्वेषां प्राणिनां कर्मणा सर्वकार्याणि प्रवर्तयति।