यदा तव कृत्यम् धर्मेण सह संयुक्तं तत्रैकस्मिन् कठिनविप्रकारे अभवत्, तस्मात् देवैः सह द्विजातयः अपि त्वां यज्ञे न पूजयिष्यन्ति। त्वं च स्वर्गं परित्यज्य, युगान्ते अत्रैव स्थित्वा भविष्यसि। ततः दक्षः अनन्तवीर्येण युक्तेन रुद्रेण संबोधितः। सः स्वं स्वायम्भुवं शरीरं परित्यज्य, अत्र मनुष्येषु जन्म लेभे। तत्र सः देवैः सह पूर्णयज्ञं कृत्वा पूजनं चकार। गिरिश्रेष्ठः हिमवान् मेनायां तां देवीं उमां जनयामास। सा सदा भवस्य भार्या, भवः तया कदापि न वियुक्तः। यथा श्रीः नारायणस्य, शची च मगवतः, एवं एता देव्यः स्वपत्नीन् कदाचित् न परित्यजन्ति। एवं प्रचेतसः पुत्रः दक्षः चाक्षुषे मन्वन्तरे जातः। सः शापेन तदा जातः, तेन द्वितीयं जन्म श्रुतम्। प्रथमे त्रेतायुगे, वैवस्वतमनोरपूर्वे काले, एवं तयोः वंशपरिवर्तनेन खेदः उत्पन्नः। अतः शत्रुषु कदाचित् द्वेषः न कर्तव्यः। प्राणी कीर्तिं न परित्यजति, तस्मात् बुद्धिमन्तः एवं न आचरन्ति। यत् त्वया पूर्वं अत्र पृष्टं दक्षस्य विषये, तदहं अधुना पितॄणां पश्चात् देवतानां क्रमशः कथयिष्यामि। ये पूर्वं देवयामा इति प्रसिद्धाः, यज्ञपुत्राः, ते स्वायम्भुवस्य मानसपुत्राः शक्ताः इति कथ्यन्ते। त्रयस्त्रिंशत् मानसपुत्राः स्वायम्भुवस्य सृष्टौ उत्पन्नाः। तेषां नामानि—विभासः, क्रतुः, प्रयातिः, विश्रुतः, द्युतिः, असमः, उग्रदृष्टिः, सुनयः, शुचिश्रवाः, तुरीयः, इन्द्रयुक्, युक्तः, ग्रावजित्, जरः, विभुः, विभावः, ऋचीकः, दुर्दिहः च। एते स्वायम्भुवपुत्रेषु सोमपायिनः आसन्। तेषु इन्द्रः तदा अधिपः, सर्वेषां प्रथमभोगी आसीत्। सुपर्णाः, यक्षाः, गन्धर्वाः, पिशाचाः, नागाः, राक्षसाः च, स्वायम्भुवान्तराले अनन्तसंख्यकाः जाताः। तेषां विस्तारः अत्र न उच्यते, विषयान्तरस्य भीतये। यत् गतं तत् अद्य वैवस्वतकाले न दृश्यते। तेषु सर्पर्षयः पूर्वं आसन्, तेषां नामानि शृणु। अत्रिः, वसिष्ठः, सप्तर्षयः च स्वायम्भुवे—ज्योतिष्मान्, द्युतिमान्, हव्यः, सवनः, सत्त्रः च। वातवेगाः, महात्मानः, प्रथमयुगस्य नृपतयः च, पिशाचैः, मनुष्यैः, सुपर्णैः, अप्सरसां गणैः सह। नामप्रमाणात् तेषां संख्या वंशे कथं ज्ञेयाः? दीर्घः कालः अतीतः, अयनैः, वर्षैः, युगैः च। कस्य उत्पत्तिः, कः आरम्भः, का तत्त्वतः प्रकृतिः, कः स्वभावः? किम् नाम, किम् आत्मा, किम् तत्त्वम् इति सत्यं ब्रूहि।