एवं यज्ञेषु प्रवर्तिताः ये अग्नयः प्रोक्ताः, ते एव अग्नयः यथावत् प्रतिष्ठिताः। पूर्वे स्वायम्भुवे मन्वन्तरे तेषां देवता एव अग्नयः आसन्। लोके तु यदा यज्ञाः प्रवर्तन्ति, तदा तेषां स्थलानां अधिष्ठातृदेवताः पूर्वं हविर्भुजः अभवन्। पूर्वे तु मन्वन्तरे ये स्वधर्मेण स्थिताः, शुद्धैः यज्ञैः सह गताः, ते एव तदा सन्ति स्म। एते एव स्थलानि च तेषां च अधिष्ठातृदेवताः मया सम्यक् निरूपिताः। सर्वेषु मन्वन्तरेषु जातवेदसः लक्षणं तद्वदेव भवति। सर्वे प्रजापतयः तेजस्विनः उच्यन्ते। सर्वेषु मन्वन्तरेषु, स्वस्वनामरूपकर्मभिः सह, ते एव प्रवर्तन्ति। भविष्यति च, येऽपि अग्नयः अद्य न जाताः, ते अपि अजातैः देवैः सह भविष्यन्ति। पितॄणां परंपरा अपि पुनः विस्तारतः क्रमेण वर्ण्यते। तस्याङ्गेभ्यः मानवाः, असुराः, देवाः च सम्प्रसूता इति। तेषां स्वभावः पूर्वं निरूपितः, तस्य संक्षेपेण पुनः शृणु। ये पितरः इति मन्यन्ते, ते तस्य पार्श्वात् जाताः। ऋतवः, पितरः, देवाः—एष वेदवचनस्य अर्थः। एते स्वायम्भुवे मन्वन्तरे शुभे च अन्तराले जाताः। तेषु केचन गार्हस्थ्यधर्मे स्थिताः, यज्ञं न कुर्वन्ति स्म। तेषु ये यजमानाः, ते सोमपाः पितरः अभवन्। ऋतवः, पितरः, देवाः—एतेषां सिद्धिः अस्मिन्शास्त्रे प्रतिपादिता। नभस् च नभस्याश्च, जीवाः अपुदात्दृतात् उत्पन्नाः। सहः सहस्यश्च, ते उग्राः अपुदात्दृतात् एव जाताः। षड्भिः मासैः नाम विभक्तेषु कालेषु एते प्रतिष्ठिताः। ऋतवः ब्रह्मणः पुत्राः ज्ञेयाः, ते च स्वस्वरूपधारिणः। स्थलात् पृथक्, ये स्थलानां अधिष्ठातारः, ते अपि विज्ञेयाः। संवत्सराः अपि स्थलानि, ये स्वाधिकारेण गर्विताः। तेषां तत्त्वं सारं च अहं सम्यक् वक्ष्यामि; शृणु। क्षणाः, कलाः, कष्ठाः, मुहूर्ताः, दिवसाः, रात्रयः च; तिस्रः ऋतवः, अयनद्वयं—दक्षिणायनं च उत्तरायणं च; ऋतवः क्षणस्य अपत्यानि ज्ञेयाः, षट् ऋतवः एव। एतेभ्यः एव ऋतुभ्यः सर्वाणि स्थावरजङ्गमानि भूतानि जायन्ते। यदा ऋतवः संयुज्यन्ते, तदा प्रजापतेः प्रजाः उत्पद्यन्ते। एते स्वस्थले प्रतिष्ठिताः, तानि एव स्थलरूपाणि उच्यन्ते। यः प्रजापति स्मृतः, सः संवत्सरः इति गण्यते। ऋतोः ऋतवः जायन्ते, एवं ऋतवः ऋतोः उत्पद्यन्ते। द्विपदां चतुष्पदां पक्षिणां च सर्वेषां च भूतानां—ऋतुकालः, ऋतुस्वभावः, पितृकार्यं च सम्यक् निरूपितम्। सर्वाणि भूतानि तस्मात् ऋतुकालात् एव जातानि। प्रतिमन्वन्तरं एते कालस्य अधिष्ठातृदेवताः अत्र एव प्रतिष्ठिताः। एते स्थलानां अधिष्ठातारः अपि अत्र एव स्वसम्बन्धेन स्थिताः। स्वधायाः पितृभ्यश्च द्वे कन्ये लोकेषु प्रसिद्धे अभवताम्। ते उभे ब्रह्मवादिन्यौ, योगिन्यौ च आस्ताम्।