ਭੂਰਿਤਿ ਵ੍ਯਾਹृਤੇਃ ਪੂਰ੍ਵ ਭੂਰ੍ਲੋਕਸ਼੍ਚ ਤਤੋ ऽਭਵਤ੍
‘ਭੂ’ ਉਚਾਰਨ ਤੋਂ ਭੂਲੋਕ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਤृਤੀਯਂ ਸ੍ਵਰਿਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਦਿਵਂ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਬਭੂਵ ਹ
ਤੀਜਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਵਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
ਤਤੋ ਭੂਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵੋ ਲੋਕੋ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਭੂਵਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ, ਤੇ ਭੁਵ ਆਕਾਸ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਤਸ੍ਯਾਧਿਪਤਿਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤਤੋ ਭੂਤਪਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਭੂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਅੱਗ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਿਵਸ੍ਯ ਸੂਰ੍ਯੋ ऽਧਿਪਤਿਸ੍ਤੇਨ ਸੂਰ੍ਯੋ ਦਿਵਸ੍ਪਤਿਃ
ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਮਾਲਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤਾਧਿਕਾਰਣਾਂ ਦੇਵਾਨਾਂ ਤਤ੍ਰ ਵੈ ਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਕਦਾਰੀ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਸਾਂ ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵਾਦ੍ਯਾਨਾਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਜਨਨਾਜ੍ਜਨਃ
ਸਵਾਯੰਭੂ ਆਦਿ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਜਨ ਲੋਕ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਕਲ੍ਪ ਏਤੇ ਯਦਾ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਤਦਾ ਤਪਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਲਪ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਤਪਸ ਲੋਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਪਸਾ ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਂਤੀਤਿ ਵਾ ਤਪਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਤਪ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਪਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਸ੍ਤਤਃ ਸਤ੍ਯਃ ਸਪ੍ਤਮਃ ਸ ਤੁ ਭਾਸ੍ਵਰਃ
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ, ਸਤਿਆ ਲੋਕ, ਸੱਤਵਾਂ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤਪਿਸ਼ਾਚਾਸ਼੍ਚ ਨਾਗਾਸ਼੍ਚ ਸਹ ਮਾਨੁषੈਃ
ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਭੂਤ-ਪਿਸਾਚ, ਅਤੇ ਸੱਪ ਮਨੁੱਖਾਂ ਸਮੇਤ,
ਮਰੁਤੋ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਾਨੋ ਰੁਦ੍ਰਾ ਦੇਵਾਸ੍ਤਥਾਸ਼੍ਵਿਨੌ
ਮਰੁਤ, ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਾਨ, ਰੁਦਰ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨ ਵੀ,
ਆਦਿਤ੍ਯਾ ऋਭਵੋ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਸਾਧ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤਰਸ੍ਤਥਾ
ਆਦਿਤ, ਰਭੂ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਸਾਧਿਆ ਅਤੇ ਪਿਤਰ,
ਏਤੇ ਵੈਮਾਨਿਕਾ ਦੇਵਾਸ੍ਤਾਰਾਗ੍ਰਹਨਿਵਾਸਿਨਃ
ਇਹ ਵੈਮਾਨਿਕ ਦੇਵਤੇ ਤਾਰੇ ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ,
ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਵ੍ਯਤੀਤਾ ਭੁਵਂ ਸ਼੍ਰਿਤਾਃ
ਸ਼ੁਕਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ, ਜੋ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ,
ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਕ੍ਰਮਸ਼ਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵ੍ਯਾਹਾਰਸਂਭਵਾਃ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹੋਏ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ,
ਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਸਪ੍ਤਸੂਰ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਅਰ੍ਚਿਭਿਰ੍ਨਿਰ੍ਦਹਨ੍ਤਿ ਵੈ
ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸੂਰਜਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ,
ਭृਗੁਃ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਃ ਪੁਲਹਃ ਕ੍ਰਤੁਰਿਤ੍ਯੇਵਮਾਦਯਃ
ਭ੍ਰਿਗੁ, ਪੁਲਸਤਿਆ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ,
ਨਿਃਸਤ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਰ੍ਮਮਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਤ੍ਰ ਤੇ ਹ੍ਯੂਰ੍ਦ੍ਵਰੇਤਸਃ
ਉਹ ਉਥੇ ਨਿਰਸਾਰ ਤੇ ਨਿਰਮਮ ਹਨ, ਉਪਰ ਵਹਿੰਦੇ ਬੀਜ ਵਾਲੇ ਹਨ,
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸਾਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਵਰਣ ਮਨੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਯੋਗਂ ਤਪਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਸਮਾਧਾਯ ਤਦਾਤ੍ਮਨਿ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਯੋਗ, ਤਪ ਅਤੇ ਪਵਿਤਰਤਾ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ,
ਸਤ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤਮੋ ਲੋਕੋ ਹ੍ਯਪੁਨਰ੍ਮਾਰ੍ਗਗਾਮਿਨਾਮ੍
ਸੱਤਵਾਂ ਲੋਕ, ਸਤਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਮੁੜ ਕੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ,
ਪਰ੍ਯਾਸਪਰਿਮਾਣੇਨ ਭੂਰ੍ਲੋਕਃ ਸਮਭਿਸ੍ਮृਤਃ
ਭੂਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੇ ਮਾਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਸੂਰ੍ਯਧ੍ਰੁਵਾਨ੍ਤਰਂ ਯਚ੍ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕੋ ਦਿਵਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਸੂਰਜ ਤੇ ਧ੍ਰੂ ਤਾਰੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ, ਅਸਮਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸਪ੍ਤਲੋਕਾਸ੍ਤੁ ਤੇषਾਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਿਦ੍ਧਯਃ
ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਧੀਆਂ ਦੱਸਾਂਗਾ,
ਭੁਵਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਚ ਯੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸੋਮਪਾ ਆਜ੍ਯਪਾਸ਼੍ਚ ਤੇ
ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੋਮਾ ਤੇ ਘੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ,
ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਮਾਨਸੀ ਤੇषਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਵੈ ਪਞ੍ਚਲਕ੍ਸ਼ਣਾ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਧੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਹਨ, ਪੰਜ ਲਕੜੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਹਨ,
ਏਤੇ ਦੇਵਾ ਯਜਨ੍ਤੇ ਵੈ ਯਜ੍ਞੈਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਇਹ ਦੇਵਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ,
ਪ੍ਰਥਮਾਨਨ੍ਤਰੋਦ੍ਦਿष੍ਟਾ ਅਨ੍ਤਰਾਃ ਸਾਂਪ੍ਰਤੈਃ ਪੁਨਃ
ਪਹਿਲਿਆਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਮੁੜ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤਾਧਿਕਾਰਾਣਾਂ ਸਿਦ੍ਧਸ੍ਤੇषਾਂ ਤੁ ਮਾਨਸੀ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਮੁਕ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦੀ ਹੈ।