ਮਹਰ੍ਲ੍ਲੋਕੇਤਿ ਯਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਂਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਭੋਃ
ਜੋ ਮਹਰਲੋਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਮਾਤਰਿਸ਼ਵ ਵਜੋਂ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਿਆ।
ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਮਧੁਰਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਯਥਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਤ੍
ਉਸਨੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸਚੇ ਬੋਲ ਕਹੇ।
ਲੋਕਾਖ੍ਯਾਨਿ ਤੁ ਯਾਨਿ ਸ੍ਯੁਰ੍ਯੇषਾਂ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਰਾਦਯਸ੍ਤੁ ਸਤ੍ਯਾਨ੍ਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਲੋਕਾਃ ਕृਤਾਸ੍ਤ੍ਵਿਹ
ਭੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਤਿਆ ਤੱਕ, ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਲੋਕ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ।
ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਸ੍ਥਾਨਿਭਿਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਕृਤਾਨਿ ਤੁ ਨਿਬਨ੍ਧਨਮ੍
ਇਹ ਥਾਂਵਾਂ ਆਪਣੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਅਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਸ੍ਮृਤਾਨ੍ਯਾਵਰ੍ਣਕਾਨਿ ਚ
ਇਹ ਚਾਰ ਥਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਉਹ ਹੇਠਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਾਨਿ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਾਨਿ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯਾਭੂਤਸਂਪ੍ਲਵਾਤ੍
ਜੋ ਥਾਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਹੋਣ ਤੱਕ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਏਕਾਨ੍ਤਿਕਾਨਿ ਤਾਨਿ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੀਹਾਪ੍ਰਸਂਯਮਾਤ੍
ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਭੂਰ੍ਲੋਕਃ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਤੇषਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਤੁ ਭੁਵਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਲੋਕ ਪਹਿਲਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਭੁਵਲੋਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਨਸ੍ਤੁ ਪਞ੍ਚਮੋ ਲੋਕਸ੍ਤਪਃ षष੍ਠੋ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ
ਜਨ ਲੋਕ ਪੰਜਵਾਂ ਹੈ, ਤੇ ਤਪਸ ਲੋਕ ਛੇਵਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਰਿਤਿ ਵ੍ਯਾਹृਤੇਃ ਪੂਰ੍ਵ ਭੂਰ੍ਲੋਕਸ਼੍ਚ ਤਤੋ ऽਭਵਤ੍
‘ਭੂ’ ਉਚਾਰਨ ਤੋਂ ਭੂਲੋਕ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਤृਤੀਯਂ ਸ੍ਵਰਿਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਦਿਵਂ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਬਭੂਵ ਹ
ਤੀਜਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਵਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
ਤਤੋ ਭੂਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵੋ ਲੋਕੋ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਭੂਵਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ, ਤੇ ਭੁਵ ਆਕਾਸ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਤਸ੍ਯਾਧਿਪਤਿਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤਤੋ ਭੂਤਪਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਭੂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਅੱਗ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਿਵਸ੍ਯ ਸੂਰ੍ਯੋ ऽਧਿਪਤਿਸ੍ਤੇਨ ਸੂਰ੍ਯੋ ਦਿਵਸ੍ਪਤਿਃ
ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਮਾਲਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤਾਧਿਕਾਰਣਾਂ ਦੇਵਾਨਾਂ ਤਤ੍ਰ ਵੈ ਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਕਦਾਰੀ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਸਾਂ ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵਾਦ੍ਯਾਨਾਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਜਨਨਾਜ੍ਜਨਃ
ਸਵਾਯੰਭੂ ਆਦਿ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਜਨ ਲੋਕ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਕਲ੍ਪ ਏਤੇ ਯਦਾ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਤਦਾ ਤਪਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਲਪ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਤਪਸ ਲੋਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਪਸਾ ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਂਤੀਤਿ ਵਾ ਤਪਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਤਪ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਪਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਸ੍ਤਤਃ ਸਤ੍ਯਃ ਸਪ੍ਤਮਃ ਸ ਤੁ ਭਾਸ੍ਵਰਃ
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ, ਸਤਿਆ ਲੋਕ, ਸੱਤਵਾਂ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤਪਿਸ਼ਾਚਾਸ਼੍ਚ ਨਾਗਾਸ਼੍ਚ ਸਹ ਮਾਨੁषੈਃ
ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਭੂਤ-ਪਿਸਾਚ, ਅਤੇ ਸੱਪ ਮਨੁੱਖਾਂ ਸਮੇਤ,
ਮਰੁਤੋ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਾਨੋ ਰੁਦ੍ਰਾ ਦੇਵਾਸ੍ਤਥਾਸ਼੍ਵਿਨੌ
ਮਰੁਤ, ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਾਨ, ਰੁਦਰ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨ ਵੀ,
ਆਦਿਤ੍ਯਾ ऋਭਵੋ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਸਾਧ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤਰਸ੍ਤਥਾ
ਆਦਿਤ, ਰਭੂ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਸਾਧਿਆ ਅਤੇ ਪਿਤਰ,
ਏਤੇ ਵੈਮਾਨਿਕਾ ਦੇਵਾਸ੍ਤਾਰਾਗ੍ਰਹਨਿਵਾਸਿਨਃ
ਇਹ ਵੈਮਾਨਿਕ ਦੇਵਤੇ ਤਾਰੇ ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ,
ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਵ੍ਯਤੀਤਾ ਭੁਵਂ ਸ਼੍ਰਿਤਾਃ
ਸ਼ੁਕਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ, ਜੋ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ,
ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਕ੍ਰਮਸ਼ਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵ੍ਯਾਹਾਰਸਂਭਵਾਃ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹੋਏ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ,
ਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਸਪ੍ਤਸੂਰ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਅਰ੍ਚਿਭਿਰ੍ਨਿਰ੍ਦਹਨ੍ਤਿ ਵੈ
ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸੂਰਜਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ,
ਭृਗੁਃ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਃ ਪੁਲਹਃ ਕ੍ਰਤੁਰਿਤ੍ਯੇਵਮਾਦਯਃ
ਭ੍ਰਿਗੁ, ਪੁਲਸਤਿਆ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ,
ਨਿਃਸਤ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਰ੍ਮਮਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਤ੍ਰ ਤੇ ਹ੍ਯੂਰ੍ਦ੍ਵਰੇਤਸਃ
ਉਹ ਉਥੇ ਨਿਰਸਾਰ ਤੇ ਨਿਰਮਮ ਹਨ, ਉਪਰ ਵਹਿੰਦੇ ਬੀਜ ਵਾਲੇ ਹਨ,
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸਾਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਵਰਣ ਮਨੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,