ਸ੍ਥਿਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਅੰਤ ਤੇ ਵਿਘਟਨ, ਇਹ ਸਭ ਸਮਾਂ,
ਤਥੈਵ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗੇਣ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਮੁਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਵਿਘਟਨ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹਤ੍ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤੇ ਗੁਣਸਾਮ੍ਯਂ ਤਤੋ ਭਵੇਤ੍
ਮਹੱਤ ਤੱਤ ਵਿਅਕਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਮਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਮਾਸੇਨ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤੋ ਭੂਯਃ ਕਿਂ ਵਰ੍ਮਯਾਮਿ ਵਃ
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?
ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਯੇਦ੍ਵਰ੍ਣਯੇਦ੍ਵਾਪਿ ਮਹਤੀਂ ਸਿਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਸਿਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਾ ਵੈਸ਼ੇषਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਆਚੀਰ੍ਣਾਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਮਲ ਕੀਤੇ ਜੋ ਸੁਖਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੈਤੇ ਮਨਵਃ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ਕੀਰ੍ਤਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨਾਃ
ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਇਜ਼ਤ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ऋषਯਸ਼੍ਚੈਵ ਮਨਵਃ ਪਿਤਰਸ੍ਤਥਾ
ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਮਨੂ ਅਤੇ ਪਿਤਰ, ਸਭ ਹੀ,
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੈਰ੍ਵੈਸ਼੍ਯੈਰ੍ਧਾਰ੍ਮਿਕੈਃ ਸਹਿਤੈਃ ਸਰੈਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ,
ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤਾਧਿਕਾਰਾਸ੍ਤੇ ਯਾਵਨ੍ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਕਦਾਰੀ ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਹਰ੍ਲ੍ਲੋਕੇਤਿ ਯਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਂਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਭੋਃ
ਜੋ ਮਹਰਲੋਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਮਾਤਰਿਸ਼ਵ ਵਜੋਂ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਿਆ।
ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਮਧੁਰਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਯਥਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਤ੍
ਉਸਨੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸਚੇ ਬੋਲ ਕਹੇ।
ਲੋਕਾਖ੍ਯਾਨਿ ਤੁ ਯਾਨਿ ਸ੍ਯੁਰ੍ਯੇषਾਂ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਰਾਦਯਸ੍ਤੁ ਸਤ੍ਯਾਨ੍ਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਲੋਕਾਃ ਕृਤਾਸ੍ਤ੍ਵਿਹ
ਭੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਤਿਆ ਤੱਕ, ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਲੋਕ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ।
ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਸ੍ਥਾਨਿਭਿਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਕृਤਾਨਿ ਤੁ ਨਿਬਨ੍ਧਨਮ੍
ਇਹ ਥਾਂਵਾਂ ਆਪਣੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਅਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਸ੍ਮृਤਾਨ੍ਯਾਵਰ੍ਣਕਾਨਿ ਚ
ਇਹ ਚਾਰ ਥਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਉਹ ਹੇਠਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਾਨਿ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਾਨਿ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯਾਭੂਤਸਂਪ੍ਲਵਾਤ੍
ਜੋ ਥਾਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਹੋਣ ਤੱਕ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਏਕਾਨ੍ਤਿਕਾਨਿ ਤਾਨਿ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੀਹਾਪ੍ਰਸਂਯਮਾਤ੍
ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਭੂਰ੍ਲੋਕਃ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਤੇषਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਤੁ ਭੁਵਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਲੋਕ ਪਹਿਲਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਭੁਵਲੋਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਨਸ੍ਤੁ ਪਞ੍ਚਮੋ ਲੋਕਸ੍ਤਪਃ षष੍ਠੋ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ
ਜਨ ਲੋਕ ਪੰਜਵਾਂ ਹੈ, ਤੇ ਤਪਸ ਲੋਕ ਛੇਵਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਰਿਤਿ ਵ੍ਯਾਹृਤੇਃ ਪੂਰ੍ਵ ਭੂਰ੍ਲੋਕਸ਼੍ਚ ਤਤੋ ऽਭਵਤ੍
‘ਭੂ’ ਉਚਾਰਨ ਤੋਂ ਭੂਲੋਕ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਤृਤੀਯਂ ਸ੍ਵਰਿਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਦਿਵਂ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਬਭੂਵ ਹ
ਤੀਜਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਵਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
ਤਤੋ ਭੂਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵੋ ਲੋਕੋ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਭੂਵਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ, ਤੇ ਭੁਵ ਆਕਾਸ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਤਸ੍ਯਾਧਿਪਤਿਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤਤੋ ਭੂਤਪਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਭੂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਅੱਗ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਿਵਸ੍ਯ ਸੂਰ੍ਯੋ ऽਧਿਪਤਿਸ੍ਤੇਨ ਸੂਰ੍ਯੋ ਦਿਵਸ੍ਪਤਿਃ
ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਮਾਲਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤਾਧਿਕਾਰਣਾਂ ਦੇਵਾਨਾਂ ਤਤ੍ਰ ਵੈ ਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਕਦਾਰੀ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਸਾਂ ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵਾਦ੍ਯਾਨਾਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਜਨਨਾਜ੍ਜਨਃ
ਸਵਾਯੰਭੂ ਆਦਿ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਜਨ ਲੋਕ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਕਲ੍ਪ ਏਤੇ ਯਦਾ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਤਦਾ ਤਪਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਲਪ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਤਪਸ ਲੋਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਪਸਾ ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਂਤੀਤਿ ਵਾ ਤਪਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਤਪ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਪਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਸ੍ਤਤਃ ਸਤ੍ਯਃ ਸਪ੍ਤਮਃ ਸ ਤੁ ਭਾਸ੍ਵਰਃ
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ, ਸਤਿਆ ਲੋਕ, ਸੱਤਵਾਂ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ।