ਰਵੇਰ੍ਗਤਿਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਸਰ੍ਵੇष੍ਵੇਤੇषੁ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ
ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਯਮਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਦਹਰ੍ਮਾਨੁषਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਨਾਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਤੁ ਦਸ਼ਾਧਿਕਮ੍
ਉਹ ਦਿਨ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਝੋ, ਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦਾ ਦਿਨ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਏਤਦ੍ਦਿਵ੍ਯਮਹੋਰਾਤ੍ਰਮਿਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਤਦਾ ਬਦ੍ਧਮਿਦਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਂਜ੍ਞਯਾ ਹ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਗਿਆਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯਦਹੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਦਿਵ੍ਯਾ ਕੋਟੀ ਤੁ ਸਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਵਤਿਂ ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤਥੈਵਾਨ੍ਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਤੁ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਂਖ੍ਯਾਸਂਭਜਨਂ ਜ੍ਞਾਨਮਪृਚ੍ਛਨ੍ਸੁਤਰਾਂ ਤਦਾ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।
ਮਾਨੇਨ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਃ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਰ੍ਥਪਾਦਾਕ੍ਸ਼ਰਮ੍
ਅਸੀਂ ਮਾਪ ਦੇ ਜਰੀਏ, ਸੰਖੇਪ ਅਰਥ, ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।
ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਦ੍ਦਿਵ੍ਯਚਕ੍ਸ਼ੁष੍ਟ੍ਵਾ ਤ੍ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਵਚਨਂ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਫਿਰ ਦਿਵਿਆ ਨੈਣਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
ਤਾਸਾਂ ਸਂਖ੍ਯਾਥ ਵਰ੍षਾਗ੍ਰਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਃਕ੍ਸ਼ਯੇ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਤਥਾ ਕੋਟ੍ਯਃ ਸਂਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸਂਖ੍ਯਯਾ ਦ੍ਵਿਜੈਃ
ਤੇ ਬਤੀ ਕ੍ਰੋੜ ਵੀ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗਿਣੀਆਂ ਹਨ।
ਅਸ਼ੀਤਿਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਏष ਕਾਲਃ ਪ੍ਲਵਸ੍ਯ ਤੁ
ਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ; ਇਹ ਪਲਾਵ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ।
ਮਹਾਭੂਤषੁ ਲੀਯਨ੍ਤ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਃ
ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਮਹਾ-ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਲਿਲੇਨਾਪ੍ਲੁਤੇ ਲੋਕੇ ਨष੍ਟੇ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮੇ
ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਥਿਰ ਤੇ ਚਲਦੀਆਂ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿਰਾਲੋਕੇ ਪ੍ਰਦਗ੍ਧੇ ਤੁ ਨੈਸ਼ੇਨ ਤਮਸਾ ਵृਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮਿਟ ਗਈ ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਘੇਰ ਲਿਆ,
ਤਾਵਦੇਕਾਰ੍ਮਵੇ ਜ੍ਞੇਯਂ ਯਾਵਦਾਸੀਦਹਃ ਪ੍ਰਭੋਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਇਕ ਦਿਨ ਦੇ ਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਸਮਝੋ।
ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਸ੍ਤਥੈਵਾਸ੍ਯ ਕ੍ਰਮੇਣ ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੇ ਲਈ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ 번번 ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਯਾਨਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਗਤਿਮਨ੍ਤਿਧ੍ਰੁਵਾਣਿ ਚ
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੇ ਜੀਵ ਹਨ, ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਅਟਲ,
ਅਤੀਤਾ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਸ਼੍ਚ ਤਥੈਵਾਨਾਗਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ
ਪਿਛਲੇ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜੀਆਂ, ਸਭ ਹੀ,
ਪਰਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਚਾਪਿ ਪਰਮਾਯੁਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਤਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਪਰਾਰਧ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੋ ਪਰਾਰਧ ਵੀ।
ਸ੍ਥਿਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਅੰਤ ਤੇ ਵਿਘਟਨ, ਇਹ ਸਭ ਸਮਾਂ,
ਤਥੈਵ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗੇਣ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਮੁਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਵਿਘਟਨ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹਤ੍ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤੇ ਗੁਣਸਾਮ੍ਯਂ ਤਤੋ ਭਵੇਤ੍
ਮਹੱਤ ਤੱਤ ਵਿਅਕਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਮਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਮਾਸੇਨ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤੋ ਭੂਯਃ ਕਿਂ ਵਰ੍ਮਯਾਮਿ ਵਃ
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?
ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਯੇਦ੍ਵਰ੍ਣਯੇਦ੍ਵਾਪਿ ਮਹਤੀਂ ਸਿਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਸਿਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਾ ਵੈਸ਼ੇषਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਆਚੀਰ੍ਣਾਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਮਲ ਕੀਤੇ ਜੋ ਸੁਖਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੈਤੇ ਮਨਵਃ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ਕੀਰ੍ਤਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨਾਃ
ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਇਜ਼ਤ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ऋषਯਸ਼੍ਚੈਵ ਮਨਵਃ ਪਿਤਰਸ੍ਤਥਾ
ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਮਨੂ ਅਤੇ ਪਿਤਰ, ਸਭ ਹੀ,
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੈਰ੍ਵੈਸ਼੍ਯੈਰ੍ਧਾਰ੍ਮਿਕੈਃ ਸਹਿਤੈਃ ਸਰੈਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ,
ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤਾਧਿਕਾਰਾਸ੍ਤੇ ਯਾਵਨ੍ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਕਦਾਰੀ ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।