ਸਾ ਯੁਗਾਖ੍ਯਾ ਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਵੈ
ਜੋ ਯੁਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹਨ।
ਏਤਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮਹਰ੍ਜ੍ਞੇਯਂ ਤਸ੍ਯ ਸਖ੍ਯਾਂ ਨਿਬੋਧਤ
ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਮਿਆਦ ਸਮਝੋ, ਹੇ ਮਿੱਤਰੋ।
ਮਾਨੁषਾਕ੍ਸ਼ਿਨਿਮੇषਾਸ੍ਤੁ ਕਾष੍ਠਾ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਪੰਦਰਾਂ 'ਕਾਠਾ' ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅੱਖ ਦੀ ਝਪਕ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ੍ਥਾ ਸਪ੍ਤੋ ਦਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਾਧਿਕਾਕ੍ਤੁ ਲਵਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਸੱਤ 'ਪ੍ਰਸਥ' ਤੇ ਦਸ 'ਡਕਾ', ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਰ, 'ਲਵਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਹੋਰਾਤ੍ਰਮਿਤਿ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਤੀਹ 'ਮੁਹੂਰਤ' ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮਿਆਦ ਹੈ।
ਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਂਖ੍ਯਾਯਾ ਜ੍ਞੇਯਾਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯਗਤਿਰ੍ਯਥਾ
ਇਹ ਗਿਣਤਾਂ ਜਾਣ ਲੈਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਲਣ।
ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕਲਾ ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਂ ਤੁ ਦਸ਼ਭਾਗਂ ਕਲਾ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਤੀਹ ਕਲਾ ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਲਾ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਦਸ਼ਭਾਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਲਵਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਮਾਣਜ੍ਞੈਃ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਾਃ
ਮੁਹੂਰਤ ਤੇ ਲਵਾ ਵੀ ਮਾਪ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਮਾਗਧੇਨੈਵ ਮਾਨੇਨ ਜਲਪ੍ਰਸ੍ਥੋ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਮਾਗਧ ਮਾਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਲਪ੍ਰਸਥ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹੇਮਮਾषੈਃ ਕृਤਚ੍ਛਿਦ੍ਰਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਸ਼੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲੈਃ
ਚਾਰ ਮਾਸ਼ੇ ਸੋਨੇ ਦੇ, ਚਾਰ ਅੰਗੁਲ ਵੱਡਾ, ਛੇਦ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਵੇਰ੍ਗਤਿਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਸਰ੍ਵੇष੍ਵੇਤੇषੁ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ
ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਯਮਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਦਹਰ੍ਮਾਨੁषਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਨਾਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਤੁ ਦਸ਼ਾਧਿਕਮ੍
ਉਹ ਦਿਨ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਝੋ, ਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦਾ ਦਿਨ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਏਤਦ੍ਦਿਵ੍ਯਮਹੋਰਾਤ੍ਰਮਿਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਤਦਾ ਬਦ੍ਧਮਿਦਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਂਜ੍ਞਯਾ ਹ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਗਿਆਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯਦਹੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਦਿਵ੍ਯਾ ਕੋਟੀ ਤੁ ਸਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਵਤਿਂ ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤਥੈਵਾਨ੍ਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਤੁ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਂਖ੍ਯਾਸਂਭਜਨਂ ਜ੍ਞਾਨਮਪृਚ੍ਛਨ੍ਸੁਤਰਾਂ ਤਦਾ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।
ਮਾਨੇਨ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਃ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਰ੍ਥਪਾਦਾਕ੍ਸ਼ਰਮ੍
ਅਸੀਂ ਮਾਪ ਦੇ ਜਰੀਏ, ਸੰਖੇਪ ਅਰਥ, ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।
ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਦ੍ਦਿਵ੍ਯਚਕ੍ਸ਼ੁष੍ਟ੍ਵਾ ਤ੍ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਵਚਨਂ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਫਿਰ ਦਿਵਿਆ ਨੈਣਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
ਤਾਸਾਂ ਸਂਖ੍ਯਾਥ ਵਰ੍षਾਗ੍ਰਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਃਕ੍ਸ਼ਯੇ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਤਥਾ ਕੋਟ੍ਯਃ ਸਂਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸਂਖ੍ਯਯਾ ਦ੍ਵਿਜੈਃ
ਤੇ ਬਤੀ ਕ੍ਰੋੜ ਵੀ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗਿਣੀਆਂ ਹਨ।
ਅਸ਼ੀਤਿਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਏष ਕਾਲਃ ਪ੍ਲਵਸ੍ਯ ਤੁ
ਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ; ਇਹ ਪਲਾਵ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ।
ਮਹਾਭੂਤषੁ ਲੀਯਨ੍ਤ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਃ
ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਮਹਾ-ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਲਿਲੇਨਾਪ੍ਲੁਤੇ ਲੋਕੇ ਨष੍ਟੇ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮੇ
ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਥਿਰ ਤੇ ਚਲਦੀਆਂ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿਰਾਲੋਕੇ ਪ੍ਰਦਗ੍ਧੇ ਤੁ ਨੈਸ਼ੇਨ ਤਮਸਾ ਵृਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮਿਟ ਗਈ ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਘੇਰ ਲਿਆ,
ਤਾਵਦੇਕਾਰ੍ਮਵੇ ਜ੍ਞੇਯਂ ਯਾਵਦਾਸੀਦਹਃ ਪ੍ਰਭੋਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਇਕ ਦਿਨ ਦੇ ਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਸਮਝੋ।
ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਸ੍ਤਥੈਵਾਸ੍ਯ ਕ੍ਰਮੇਣ ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੇ ਲਈ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ 번번 ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਯਾਨਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਗਤਿਮਨ੍ਤਿਧ੍ਰੁਵਾਣਿ ਚ
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੇ ਜੀਵ ਹਨ, ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਅਟਲ,
ਅਤੀਤਾ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਸ਼੍ਚ ਤਥੈਵਾਨਾਗਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ
ਪਿਛਲੇ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜੀਆਂ, ਸਭ ਹੀ,
ਪਰਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਚਾਪਿ ਪਰਮਾਯੁਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਤਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਪਰਾਰਧ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੋ ਪਰਾਰਧ ਵੀ।