ਤਥਾ ਜਨ੍ਮਨਿਰੋਧਸ਼੍ਚ ਭੂਤਾਨਾਮਿਹ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਇਥੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਰੁਕਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਵੀ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਾਂ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵਰ੍षਣੇष੍ਵਿਹ
ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ,
ਯਥਾਰ੍ਤ੍ਤਾਵृਤੁਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਨਾਨਾਰੂਪਾਣਿ ਪਰ੍ਯਯੇ
ਮੌਸਮਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਉਪਜਦੇ ਤੇ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰੇ ਵਿਸਰ੍ਗੇ ਚ ਗਤਿਮਨ੍ਤਿ ਧ੍ਰੁਵਾਣਿ ਚ
ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਤੇ ਛੱਡਣ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਰਾਹ ਸਥਿਰ ਹਨ ਤੇ ਕੁਝ ਚਲਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਮਹਾਯੋਗਂ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵੱਡਾ ਜੋਗ ਤੇ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ,
ਵ੍ਯਕ੍ਤੋ ऽਵ੍ਯਕ੍ਤੋ ਮਹਾਦੇਵਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਜਗਤ੍
ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਂਦੇਵ—ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਯਾਤੇਨ ਯਥਾਤ੍ਵਥਾਪਸ੍ਤੇਨੈਵ ਤੇਨੈਵ ਤੁ ਸ੍ਵਰ੍ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸੇ ਰਾਹ ਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਭਾਵਿਤਤ੍ਵਾਦ੍ਰਵੇਰ੍ਵਸ਼ਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤਿ
ਮਨੁੱਖ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਮੁਤਾਬਕ ਉੱਪਰ ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਚਲਦੇ ਹਨ।
ਤਦ੍ਭਾਵਿਤਾਃ ਖ੍ਯਾਤਿਵਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮ੍ਯਾਃ ਪੁਨਰ੍ਵਿਸਰ੍ਗੇਣ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਃ
ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇ ਮਾਣ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ, ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਿ ਯਾਨਿ ਸ੍ਯੁਰ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਨਿ ਮਯਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਜੋ ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ।
ਸਾ ਯੁਗਾਖ੍ਯਾ ਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਵੈ
ਜੋ ਯੁਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹਨ।
ਏਤਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮਹਰ੍ਜ੍ਞੇਯਂ ਤਸ੍ਯ ਸਖ੍ਯਾਂ ਨਿਬੋਧਤ
ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਮਿਆਦ ਸਮਝੋ, ਹੇ ਮਿੱਤਰੋ।
ਮਾਨੁषਾਕ੍ਸ਼ਿਨਿਮੇषਾਸ੍ਤੁ ਕਾष੍ਠਾ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਪੰਦਰਾਂ 'ਕਾਠਾ' ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅੱਖ ਦੀ ਝਪਕ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ੍ਥਾ ਸਪ੍ਤੋ ਦਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਾਧਿਕਾਕ੍ਤੁ ਲਵਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਸੱਤ 'ਪ੍ਰਸਥ' ਤੇ ਦਸ 'ਡਕਾ', ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਰ, 'ਲਵਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਹੋਰਾਤ੍ਰਮਿਤਿ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਤੀਹ 'ਮੁਹੂਰਤ' ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮਿਆਦ ਹੈ।
ਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਂਖ੍ਯਾਯਾ ਜ੍ਞੇਯਾਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯਗਤਿਰ੍ਯਥਾ
ਇਹ ਗਿਣਤਾਂ ਜਾਣ ਲੈਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਲਣ।
ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕਲਾ ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਂ ਤੁ ਦਸ਼ਭਾਗਂ ਕਲਾ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਤੀਹ ਕਲਾ ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਲਾ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਦਸ਼ਭਾਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਲਵਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਮਾਣਜ੍ਞੈਃ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਾਃ
ਮੁਹੂਰਤ ਤੇ ਲਵਾ ਵੀ ਮਾਪ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਮਾਗਧੇਨੈਵ ਮਾਨੇਨ ਜਲਪ੍ਰਸ੍ਥੋ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਮਾਗਧ ਮਾਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਲਪ੍ਰਸਥ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹੇਮਮਾषੈਃ ਕृਤਚ੍ਛਿਦ੍ਰਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਸ਼੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲੈਃ
ਚਾਰ ਮਾਸ਼ੇ ਸੋਨੇ ਦੇ, ਚਾਰ ਅੰਗੁਲ ਵੱਡਾ, ਛੇਦ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਵੇਰ੍ਗਤਿਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਸਰ੍ਵੇष੍ਵੇਤੇषੁ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ
ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਯਮਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਦਹਰ੍ਮਾਨੁषਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਨਾਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਤੁ ਦਸ਼ਾਧਿਕਮ੍
ਉਹ ਦਿਨ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਝੋ, ਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦਾ ਦਿਨ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਏਤਦ੍ਦਿਵ੍ਯਮਹੋਰਾਤ੍ਰਮਿਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਤਦਾ ਬਦ੍ਧਮਿਦਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਂਜ੍ਞਯਾ ਹ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਗਿਆਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯਦਹੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਦਿਵ੍ਯਾ ਕੋਟੀ ਤੁ ਸਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਵਤਿਂ ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤਥੈਵਾਨ੍ਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਤੁ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਂਖ੍ਯਾਸਂਭਜਨਂ ਜ੍ਞਾਨਮਪृਚ੍ਛਨ੍ਸੁਤਰਾਂ ਤਦਾ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।
ਮਾਨੇਨ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਃ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਰ੍ਥਪਾਦਾਕ੍ਸ਼ਰਮ੍
ਅਸੀਂ ਮਾਪ ਦੇ ਜਰੀਏ, ਸੰਖੇਪ ਅਰਥ, ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।
ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਦ੍ਦਿਵ੍ਯਚਕ੍ਸ਼ੁष੍ਟ੍ਵਾ ਤ੍ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਵਚਨਂ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਫਿਰ ਦਿਵਿਆ ਨੈਣਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
ਤਾਸਾਂ ਸਂਖ੍ਯਾਥ ਵਰ੍षਾਗ੍ਰਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਃਕ੍ਸ਼ਯੇ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।