ਏਵਮੇਸ਼ਾਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਨ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਸ ਵਸਤੇ ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਤਮਸ੍ਯੇਕਾਰ੍ਣਵੇ ਜਲੇ
ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਮਨਃ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ਯਾ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਗਾਯ ਨਿਦਧੇ ਪੁਨਃ
ਉਸਦਾ ਮਨ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਫਿਰ ਰਚਨਾ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕਲ੍ਪਿਤੇ ਵੈ ਪ੍ਰਸਂਯਮੇ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਨੈਮਿਤਿਕ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਤਤੋ ਧਗ੍ਧੇषੁ ਭੂਤੇषੁ ਸਰ੍ਵੇष੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਰਸ਼ਿਮਭਿਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸਾੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਦੀਨਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਪਿਸ਼ਾਯਾਨ੍ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਗੰਧਰਵ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪਿਸਾਚ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਜੀਵ,
ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨੀਨਿ ਨਰਕੇ ਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਗਤਾਨ੍ਯਪਿ
ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਪਸ਼ੂ ਜਾਤੀਆਂ ਜਾਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ,
ਜਲੇ ਤਾਨ੍ਯੁਪਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਾਵਤ੍ਸਂਪ੍ਲਵਤੇ ਜਗਤ੍
ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਜਗਤ ਡੁੱਬ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਹਿ ਪੁਨਸ੍ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਕृਤਸ੍ਨਸ਼ਃ
ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਪਿਛਲੇ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਤੇषਾਮਪਿ ਚ ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਨਿਧਨੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਸਿੱਧ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਥਾ ਜਨ੍ਮਨਿਰੋਧਸ਼੍ਚ ਭੂਤਾਨਾਮਿਹ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਇਥੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਰੁਕਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਵੀ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਾਂ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵਰ੍षਣੇष੍ਵਿਹ
ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ,
ਯਥਾਰ੍ਤ੍ਤਾਵृਤੁਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਨਾਨਾਰੂਪਾਣਿ ਪਰ੍ਯਯੇ
ਮੌਸਮਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਉਪਜਦੇ ਤੇ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰੇ ਵਿਸਰ੍ਗੇ ਚ ਗਤਿਮਨ੍ਤਿ ਧ੍ਰੁਵਾਣਿ ਚ
ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਤੇ ਛੱਡਣ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਰਾਹ ਸਥਿਰ ਹਨ ਤੇ ਕੁਝ ਚਲਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਮਹਾਯੋਗਂ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵੱਡਾ ਜੋਗ ਤੇ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ,
ਵ੍ਯਕ੍ਤੋ ऽਵ੍ਯਕ੍ਤੋ ਮਹਾਦੇਵਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਜਗਤ੍
ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਂਦੇਵ—ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਯਾਤੇਨ ਯਥਾਤ੍ਵਥਾਪਸ੍ਤੇਨੈਵ ਤੇਨੈਵ ਤੁ ਸ੍ਵਰ੍ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸੇ ਰਾਹ ਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਭਾਵਿਤਤ੍ਵਾਦ੍ਰਵੇਰ੍ਵਸ਼ਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤਿ
ਮਨੁੱਖ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਮੁਤਾਬਕ ਉੱਪਰ ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਚਲਦੇ ਹਨ।
ਤਦ੍ਭਾਵਿਤਾਃ ਖ੍ਯਾਤਿਵਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮ੍ਯਾਃ ਪੁਨਰ੍ਵਿਸਰ੍ਗੇਣ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਃ
ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇ ਮਾਣ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ, ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਿ ਯਾਨਿ ਸ੍ਯੁਰ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਨਿ ਮਯਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਜੋ ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ।
ਸਾ ਯੁਗਾਖ੍ਯਾ ਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਵੈ
ਜੋ ਯੁਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹਨ।
ਏਤਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮਹਰ੍ਜ੍ਞੇਯਂ ਤਸ੍ਯ ਸਖ੍ਯਾਂ ਨਿਬੋਧਤ
ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਮਿਆਦ ਸਮਝੋ, ਹੇ ਮਿੱਤਰੋ।
ਮਾਨੁषਾਕ੍ਸ਼ਿਨਿਮੇषਾਸ੍ਤੁ ਕਾष੍ਠਾ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਪੰਦਰਾਂ 'ਕਾਠਾ' ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅੱਖ ਦੀ ਝਪਕ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ੍ਥਾ ਸਪ੍ਤੋ ਦਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਾਧਿਕਾਕ੍ਤੁ ਲਵਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਸੱਤ 'ਪ੍ਰਸਥ' ਤੇ ਦਸ 'ਡਕਾ', ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਰ, 'ਲਵਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਹੋਰਾਤ੍ਰਮਿਤਿ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਤੀਹ 'ਮੁਹੂਰਤ' ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮਿਆਦ ਹੈ।
ਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਂਖ੍ਯਾਯਾ ਜ੍ਞੇਯਾਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯਗਤਿਰ੍ਯਥਾ
ਇਹ ਗਿਣਤਾਂ ਜਾਣ ਲੈਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਲਣ।
ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕਲਾ ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਂ ਤੁ ਦਸ਼ਭਾਗਂ ਕਲਾ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਤੀਹ ਕਲਾ ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਲਾ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਦਸ਼ਭਾਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਲਵਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਮਾਣਜ੍ਞੈਃ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਾਃ
ਮੁਹੂਰਤ ਤੇ ਲਵਾ ਵੀ ਮਾਪ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਮਾਗਧੇਨੈਵ ਮਾਨੇਨ ਜਲਪ੍ਰਸ੍ਥੋ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਮਾਗਧ ਮਾਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਲਪ੍ਰਸਥ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹੇਮਮਾषੈਃ ਕृਤਚ੍ਛਿਦ੍ਰਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਸ਼੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲੈਃ
ਚਾਰ ਮਾਸ਼ੇ ਸੋਨੇ ਦੇ, ਚਾਰ ਅੰਗੁਲ ਵੱਡਾ, ਛੇਦ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।