ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਚ ਕਿਂ ਭੂਯੋ ਵਰ੍ਣਯਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਹੁਣ ਹੋਰ ਮੈਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਵਾਯੁਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇ ਮਧ੍ਯਮਭਾਗੇ ਤृਤੀਯ ਉਪੋਦ੍ਧਾਤਪਾਦੇ ਵਂਸ਼ਾਨੁਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਚਤੁਃਸਪ੍ਤਤਿਤਮੋ ऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਯੂ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਮਹਾਂਪੁਰਾਣ 'ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ' ਦੇ ਮੱਧ ਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਪੋਧਾਤ ਪਾਦ ਵਿੱਚ 'ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਣਨਾ' ਨਾਮਕ ਚੌਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਤਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੁਃ ਪਾਦਂ ਵੈ ऋषਿਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਫਿਰ ਉਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਚੌਥੇ ਪਾਦ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍ਪਾਦਂ ਸਂਹਾਰਂ ਪਾਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਯ
ਚੌਥੇ ਪਾਦ, ਜੋ ਸੰਹਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।
ਸਪ੍ਤਰ੍षੀਣਾਮਥੈਤੇषਾਂ ਸਾਂਪ੍ਰਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਮਨੋਃ
ਹੁਣ, ਇਸ ਮਨੁਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਬਾਰੇ—
ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਚ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਬ੍ਰਵੀਹਿ ਨਃ
ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸੋ।
ਪਾਦਂ ਤ੍ਵਿਮਂ ਸਸਂਹਾਰਂ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਹੇ ਉਤਮ ਮੁਨਿਓ, ਇਹ ਚੌਥਾ ਪਾਦ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਹਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ—
ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਚ ਨਿਸਰ੍ਗਂ ਸ਼ृਣੁਤ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਹੇ ਦੁਜਾਤਿਓ, ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੁਣੋ।
ਪ੍ਰਲਯਂ ਚੈਵ ਲੋਕਾਨਾਂ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮੇ ਨਿਬੋਧਤ
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਿ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਚ੍ਛृਣੁਤਾ ਨਾਗਤਾਨਿ ਮੇ
ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁਵੰਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣੋ।
ਭਵਿष੍ਯਸ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਂ ਤੁ ਸਮਾਸਾਤ੍ਤਨ੍ਨਿਬੋਧਤ
ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣੋ।
ਕੌਸ਼ਿਕੋ ਗਾਲਵਸ਼੍ਚੈਵ ਜਾਮਦਗ੍ਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਭਾਰ੍ਗਵਃ
ਕੌਸ਼ਿਕ, ਗਾਲਵ, ਜਾਮਦਗਨ्य ਅਤੇ ਭਾਰਗਵ—
ਆਤ੍ਰੇਯੋ ਦੀਪ੍ਤਿਮਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ऋषਯਸ਼ृਙ੍ਗਸ੍ਤੁ ਕਾਸ਼੍ਯਪਃ
ਆਤ੍ਰੇਯ, ਦੀਪਤਿਮਾਨ, ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ਯਪ—
ਸੁਤਪਾਸ਼੍ਚਾਮਿਤਾਭਾਸ਼੍ਚ ਸੁਖਾਸ਼੍ਚੈਵ ਗਣਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ
ਸੁਤਪਾ, ਅਮਿਤਾਭਾ ਅਤੇ ਸੁਖਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਗਣ ਹਨ।
ਨਾਮਤਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਿਬੋਧਧ੍ਵਂ ਸਮਾਹਿਤਾਃ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
ਪ੍ਰਭਾਸੋ ਮਾਸਕृਦ੍ਧਰ੍ਮਸ੍ਤੇਜੋਰਸ਼੍ਮਿਃ ਕ੍ਰਤੁਰ੍ਵਿਰਾਟ੍
ਪ੍ਰਭਾਸ, ਮਾਸਕ੍ਰਿਤ, ਧਰਮ, ਤੇਜੋਰਸ਼ਮੀ, ਕ੍ਰਤੁ, ਵਿਰਾਟ—
ਅਰ੍ਚਿष੍ਮਾਨ੍ ਦ੍ਯੋਤਨੋ ਭਾਨੁਰ੍ਯਸ਼ਃ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਰ੍ਬੁਧੋ ਧृਤਿਃ
ਅਰਚਿਸ਼ਮਾਨ, ਦ੍ਯੋਤਨ, ਭਾਨੁ, ਯਸ਼, ਕੀਰਤੀ, ਬੁਧ, ਧ੍ਰਿਤਿ—
ਪ੍ਰਭੁਰ੍ਵਿਭੁਰ੍ਵਿਭਾਸਸ਼੍ਚ ਜੇਤਾ ਹਨ੍ਤਾ ਰਿਹਾ ऋਤੁਃ
ਪ੍ਰਭੂ, ਵਿਭੂ, ਵਿਭਾਸ, ਜੇਤਾ, ਹੰਤਾ, ਰਿਹਾ, ਰਿਤੁ—
ਦੇਹੀ ਮੁਨਿਰਿਨਃ ਪੋष੍ਟਾ ਸਮਃ ਸਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ
ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡਾ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਸਭ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ, ਸੱਚਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਦਾਮੋ ਦਾਨੀ ऋਤਃ ਸੋਮੋ ਵਿਤ੍ਤਂ ਵੈਦ੍ਯੋ ਯਮੋ ਨਿਧਿਃ
ਦਾਮ, ਦਾਨੀ, ਰਿਤ, ਸੋਮ, ਧਨ, ਵੈਦ, ਯਮ ਤੇ ਖਜ਼ਾਨਾ।
ਧ੍ਰੁਵਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਵਿਧਾਨਂ ਚ ਨਿਯਮਸ਼੍ਚੇਤਿ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ
ਧ੍ਰੁਵ, ਥਾਂ, ਬੰਧੋਬਸਤ ਤੇ ਨਿਯਮ—ਇਹ ਵੀਹ ਹੋ ਗਏ।
ਮਾਰੀਚਸ੍ਯੈਵ ਤੇ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਇਹ ਮਾਰੀਚ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।
ਸਾਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਮਨੋਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਵੈਵ ਤੁ
ਸਾਵਰਣ ਮਨੂ ਦੇ ਨੌ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ।
ਨਵ ਚਾਨ੍ਯੇषੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਾਵਰ੍ਣੇष੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਵੈ
ਮੈਂ ਸਾਵਰਣਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਰ ਨੌ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਮੇਰੁਸਾਵਰ੍ਣਿਤਸ੍ਤੇ ਵੈ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਦਿਵ੍ਯਦृष੍ਟਯਃ
ਮੇਰੁਸਾਵਰਣੀ ਅਤੇ ਉਹ ਚਾਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਿਵਯ ਹੈ।
ਮਹਤਾ ਤਪਸਾ ਯੁਕ੍ਤਾ ਮੇਰੁਪृष੍ਠੇ ਮਹੌ ਜਸਃ
ਵੱਡੇ ਤਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਮੇਰੁ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਵਾਲੇ।
ਮਹਰ੍ਲੋਕਂ ਗਤਾ ਵृਤ੍ਤਾ ਭਵਿष੍ਯਾ ਮੇਰੁਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ
ਮਹਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਸਫਲ ਹੋਏ, ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਮੇਰੁ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ।
ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਮਨਵਸ੍ਤੇ ਹਿ ਭਵਿष੍ਯਾਨਾਗਤਾਨ੍ਤਰੇ
ਇਹ ਮਨੂ ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮਿਆਂ ਲਈ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸਾਵਰ੍ਣਾ ਨਾਮਤਃ ਪਞ੍ਚ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪਰਮਰ੍षਿਜਾਃ
ਨਾਮ ਰੂਪ ਪੰਜ ਸਾਵਰਣ ਤੇ ਚਾਰ ਉੱਚੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਜ੍ਯੇष੍ਠਃ ਸਂਜ੍ਞਾਸੁਤੋ ਨਾਮ ਮੁਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਜ੍ਞਾਸੁਤ ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੂਰਵੈਵਸ੍ਵਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।