ਮੇਧਾਵਿਤ੍ਵਂ ਚ ਸ਼ੌਰ੍ਯਂ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯੇਵ ਚ ਪਾਰਣਮ੍
ਬੁਧੀ, ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ।
ਤ੍ਰੈਕਾਲ੍ਯਂ ਤ੍ਰੀਣਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਤਿਸ੍ਰੋ ਮਾਤ੍ਰਾ ਗੁਣਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ
ਤਿੰਨ-ਵਾਂਕਾ, ਤਿੰਨ ਕਰਮ, ਤਿੰਨ ਮਾਪ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤਗਣਾਃ ਸृष੍ਟਾਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਗਣਾਤ੍ਮਨਾ
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਉਸ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ।
ਗਤਾਗਤਾਨਾਂ ਯੋ ਨੇਤਾ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਿਵਿਧੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਜੋ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੇ ਨੇਤਾ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਵਸ਼੍ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾ
ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਉਪਜ ਅਤੇ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
ਦਿਗਨ੍ਤਰਂ ਨਭੋ ਭੂਮਿਰਾਪੋ ਵਾਯੁਰ੍ਵਿਭਾਵਸੁਃ
ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਅੱਗ।
ਯਃ ਪਰਂ ਸ਼੍ਰੁਯਤੇ ਦੇਵੋ ਯਃ ਪਰਂ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਤਪਃ
ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦੇਵਤਾ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤਪਸਿਆ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਦਿਤ੍ਯਾਦਿਸ੍ਤੁ ਯੋ ਦੇਵੋ ਯਸ਼੍ਚ ਦੈਤ੍ਯਾਨ੍ਤਕੋ ਵਿਭੁਃ
ਜੋ ਆਦਿਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਹੈ।
ਸੇਤੁਰ੍ਯੋ ਲੋਕਸੇਤੂਨਾਂ ਮੇਧੋ ਯੋ ਮਧ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾਮ੍
ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਚਲੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਹੈ।
ਸੋਮਭੂਤਸ੍ਤੁ ਭੂਤਾਨਾਮਗ੍ਨਿਭੂਤੋ ऽਗ੍ਨਿਵਰ੍ਚਸਾਮ੍
ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਦ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ।
ਵਿਨਯੋ ਨਯਤृਪ੍ਤਾਨਾਂ ਤੇਜਸ੍ਤੇਜਸ੍ਵਿਨਾਮਪਿ
ਜੋ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਨਯ; ਤੇਜ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ।
ਆਕਾਸ਼ਪ੍ਰਭਵੋ ਵਾਯੁਰ੍ਵਾਯੁਪ੍ਰਾਣੋ ਹੁਤਾਸ਼ਨਃ
ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹਵਾ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਣ, ਅਤੇ ਹਵਨ ਤੋਂ ਅੱਗ।
ਰਸਾਚ੍ਛੋਣਿਤਸਂਭੂਤਿਃ ਸ਼ੋਣਿਤਾਨ੍ਮਾਸਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਰਸ ਤੋਂ ਲਹੂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਲਹੂ ਤੋਂ ਜੋ ਮਹੀਨਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯ੍ਨੋ ਮਜ੍ਜਾ ਸਮਭਵਨ੍ਮਜ੍ਜਾਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸਂਭਵਃ
ਅਸਥੀ ਦੀ ਮੱਜ ਤੋਂ ਮੱਜ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੱਜ ਤੋਂ ਵੀਰਜ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਾਪਾਂ ਪ੍ਰਥਮਾਵਾਪਃ ਸ ਸੌਮ੍ਯੋ ਰਾਸ਼ਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਉਥੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਰਾਸੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਸੋਮਾਤ੍ਮਕਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਾਰ੍ਤ੍ਤਵਂ ਪਾਵਕਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਵੀਰਜ ਨੂੰ ਸੋਮ ਦਾ ਸਵਭਾਵ ਸਮਝੋ, ਤੇ ਆਰਤਵ (ਮਹਾਵਾਰੀ ਦਾ ਲਹੂ) ਨੂੰ ਅੱਗ ਦਾ ਸਵਭਾਵ ਜਾਣੋ।
ਕਫਵਰ੍ਗੇ ਭਵੇਚ੍ਛੁਕ੍ਰਂ ਪਿਤ੍ਤਵਰ੍ਗੇ ਚ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍
ਕਫ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਵੀਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਿੱਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਲਹੂ।
ਦੇਹਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਤ੍ਦृਦਯਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਤੁ ਮਨਸਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਿਲ ਨੂੰ ਮਨ ਦਾ ਥਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰ੍ਜ੍ਞੇਯਃ ਕਫਃ ਸੋਮੋ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ
ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਜਾਣੋ, ਤੇ ਕਫ ਨੂੰ ਸੋਮ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਤੇ ਗਰ੍ਭੇ ਵृਤ੍ਤੇ ਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁਸਂਨਿਭੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਗਰਭ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਕਰਕੰਧੂ ਫਲ ਦੀ ਆਕਾਰ ਧਾਰ ਲਵੇ, ਤਦ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਪਞ੍ਚਧਾ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਵਰ੍ਦ੍ਧਯੇਤ੍ਪੁਨਃ
ਉਹ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁੜ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣੋ ऽਸ੍ਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵਰ੍ਦ੍ਧਯਨ੍ਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯਾਨੋ ਵ੍ਯਾਨੀਯਤੇ ਯੇਨ ਸਮਾਨਃ ਸਰ੍ਵਸਂਧਿषੁ
ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਆਨ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਮਾਨ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪृਥਿਵੀ ਵਾਯੁਰਾਕਾਸ਼ਮਾਪੋ ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮਮ੍
ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਪਾਣੀ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ — ਇਹ ਪੰਜ ਤੱਤ ਹਨ।
ਪਾਰ੍ਥਿਵਂ ਦੇਹਮਾਹੁਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਣਾਤ੍ਮਾਨਂ ਚ ਮਾਰੁਤਮ੍
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰੀਰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਆਤਮਾ ਹਵਾ ਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁषਿ ਕੋष੍ਠੋ ऽਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇषਾਂ ਯਨ੍ਨਾਮਤਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਰੋਸ਼ਨੀ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਖੋਖਲਾ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇਤਾਨ੍ਪੁਰੁषਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਸृਜਤ੍ਯੇਕਃ ਸਨਾਤਨਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਦਾ ਹੈ।
ਏष ਨਃ ਸਂਸ਼ਯੋ ਧੀਮਨ੍ਨੇष ਵੈ ਵਿਸ੍ਮਯੋ ਮਹਾਨ੍
ਇਹੀ ਸਾਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਹੇ ਵਿष੍ਣੋਃ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍
ਅਸੀਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਕਰਮ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹੋਏ, ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।
ਵਿष੍ਣੋਰੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਮਾਸ਼੍ਚਯ ਕਥਯਸ੍ਵ ਮਹਾਮਤੇ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁਧੀ ਵਾਲੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।