ਯੁਗਸਂਖ੍ਯਾਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਚ ਕृਤਂ ਯੁਗਮ੍
ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਮਾਪ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ਧਰ੍ਮਤਸ੍ਤਥਾ
ਵਰਨਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸ਼ਬ੍ਦਤ੍ਵਂ ਚ ਪ੍ਰਧਾਨਾਤ੍ਤੁ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਮृਤੇ ਮਨੁਮ੍
ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਸੁਰਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਸਵਾਇੰਭੂ ਮਨੁ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ।
ਦ੍ਵਾਪਰਸ੍ਯ ਕਲੇਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪੇਣ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍
ਦਵਾਪਰ ਅਤੇ ਕਲਿਜੁਗ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਤਦੇਵ ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਇਹੀ ਸਭ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦਾ ਲਕੜ ਹੈ।
ਤਥਾ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿਸਂਧਾਨਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ऋषੀਣਾਂ ਚ ਗਤਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਕਾਲਜ੍ਞਾਨਗਤਿਸ੍ਤਥਾ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਚਾਲ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤੀਨਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਜਨ੍ਮ ਚੈਵ ਹਿ
ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿਚ ਚਕਰਵਰਤੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਅਤੇ ਜਨਮ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਙ੍ਗੁਲੈਰ੍ਹਾਸਨਂ ਚੈਵ ਭੂਤਾਨਾਂ ਯਚ੍ਚ ਚੋਚ੍ਯਤੇ
ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਪ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਾਸੀ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਪ੍ਤਵਿਧਂ ਚੈਵ ऋषਿਗੋਤ੍ਰਾਨੁਕੀਰ੍ਤਨਮ੍
ਵਾਕ ਦੀ ਸੱਤ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਦੇਦਾਨਾਂ ਵ੍ਯਸਨਂ ਚੈਵ ਵੇਦਵ੍ਯਾਸੈਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵੈਦਵਿਆਸ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਕ੍ਰਮਸ਼੍ਚੈਵ ਕਾਲਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ
ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਭਿਸ੍ਤੇਜਨਿਤਾ ਦਕ੍ਸ਼ੇਣੈਵ ਚ ਧੀਮਤਾ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦਕਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਵੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚੀ ਗਈ।
ਧ੍ਰੁਵਸ੍ਯੌਤ੍ਤਾਨਪਾਦਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗੋਪਵਰ੍ਣਨਮ੍
ਧਰੂਵ ਅਤੇ ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਵੱਲੋਂ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਪੈਦਾਈਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪ੍ਰਭੁਣਾ ਚੈਵ ਵੈਨ੍ਯੇਨ ਭੂਮਿਦੋਹਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤਾ
ਪ੍ਰਭੂ ਵੇਨਾ ਵੱਲੋਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਭਿਃ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਦੁਗ੍ਧਾ ਚੈਯਂ ਵਸੁਂਧਰਾ
ਇਹ ਧਰਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੁੱਧ ਪਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤ ਜਨ੍ਮ ਸਮਸ੍ਯਾਂਸ਼ੇਨ ਧੀਮਤਃ
ਧੀਰਜਵਾਨ ਦਕਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਨ੍ਵਾਦਿਕਾ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਆਖ੍ਯਾਨੈਬਰ੍ਹੁਭਿਰ੍ਵृਤਾਃ
ਮਨੁ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈਆਂ, ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਕੋਸ਼ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਭृਗ੍ਵਦੀਨਾਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੰਡੇ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਗੋ ਧ੍ਯਾਨਾਦ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਾਨ੍ਤਰੇ
ਦਕਸ਼ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨਾਸ਼ਯਾਮਾਸ ਸ਼ਾਪਾਯ ਮਾਨਸੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਮਰੁਤ੍ਪ੍ਰਵਾਹੇ ਮਰੁਤੋ ਦਿਤ੍ਯਾਂ ਦੇਵ੍ਯਾਂ ਚ ਸਂਭਵਃ
ਹਵਾ ਦੇ ਵਹਾਵ ਵਿੱਚ ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦਿਤੀ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦੇਵਤ੍ਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰਵਾਸੇਨ ਵਾਯੁਸ੍ਕਨ੍ਧੇषੁ ਚਾਸ਼੍ਰਮਃ
ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਵਾਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤਪਿਸ਼ਾਚਾਨਾਂ ਯਕ੍ਸ਼ਣਾਂ ਪਕ੍ਸ਼ਿਵੀਰੁਧਾਮ੍
ਸਭ ਜੀਵਾਂ, ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਕਥਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਮਣ੍ਡਲਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਜਨ੍ਮੈਰਾਵਤਹਸ੍ਤਿਨਃ
ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੂਰੇ ਮੰਡਲ ਅਤੇ ਐਰਾਵਤ ਹਾਥੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭृਗੂਣਾਂ ਵਿਸ੍ਤਰਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਸ੍ਤਥਾ ਚਾਙ੍ਗਿਰਸਾਮਪਿ
ਭ੍ਰਿਗੁਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪਰਾਸ਼ਰਸ੍ਯ ਚ ਮੁਨੇਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਯਤ੍ਰ ਵਿਸ੍ਤਰਃ
ਮੁਨੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਕਥਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਚ੍ਛਾਯਾ ਵਿਸ੍ਤਰਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤ ਆਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਆਦਿਤਯ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਵਰਣਨ ਫਿਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬृਹਦ੍ਬਲਾਨਾਂ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਦਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕ੍ਵਾਦ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ
ਬ੍ਰਿਹਦਬਲਾ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਕਥਾ ਅਤੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਆਦਿ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍ਸਰ੍ਗੇ ਯਯਾਤੇਰਪਿ ਭੂਪਤੇਃ
ਸਰਗ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਕਥਾ ਅਤੇ ਯਯਾਤਿ ਰਾਜਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।