ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਧृਤਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਚ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍
ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤੇ ਮਾੜੀ ਕਿਸਮਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਭਗਵਾਨ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪ੍ਪਤਿ ਦਿਵਃ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਅਤੇ ਘਟਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰਪ੍ਸਰੋਭਿਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਾਮਣੀਸਰ੍ਪਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ
ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਮੁਖੀਆਂ, ਸੱਪਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵृਦ੍ਧਿਕ੍ਸ਼ਯੌ ਚ ਸੋਮਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਸੋਮਕਾਰਿਤੌ
ਚੰਦ ਦੀ ਵਾਧ ਅਤੇ ਘਟ, ਜੋ ਚੰਦ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਪੁਚ੍ਛੇ ਧ੍ਰੁਵਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਾ ਦਾ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੂੰਛ 'ਤੇ ਧ੍ਰੁਵ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨਿਵਾਸਾ ਯਤ੍ਰ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾਮ੍
ਉਹ ਥਾਂ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਵਸਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਸ਼੍ਚਰਸ਼੍ਮੀਨਾਂ ਨਾਮਤਃ ਕਰ੍ਮਤੀਰ੍ਥਤਃ
ਕਿਰਣਾਂ ਦੇ ਵੰਡ, ਨਾਮ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਵੇਸ਼੍ਯਾਰੂਪਾਤ੍ਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਪਰਿਮਾਣੋ ਮਹਾਦ੍ਭਵਃ
ਮੁਢਲੀ ਮਾਟੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਾਪ, ਜੋ ਵੇਸ਼ਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਿਤॄਣਾਂ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਾਣਾਂ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵਾ ਮृਤਸ੍ਯ ਚ
ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕਗਤਾਨਾਞ੍ਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨਾਞ੍ਚਾਪ੍ਯਧੋਗਤਿਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਯੁਗਸਂਖ੍ਯਾਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਚ ਕृਤਂ ਯੁਗਮ੍
ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਮਾਪ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ਧਰ੍ਮਤਸ੍ਤਥਾ
ਵਰਨਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸ਼ਬ੍ਦਤ੍ਵਂ ਚ ਪ੍ਰਧਾਨਾਤ੍ਤੁ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਮृਤੇ ਮਨੁਮ੍
ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਸੁਰਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਸਵਾਇੰਭੂ ਮਨੁ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ।
ਦ੍ਵਾਪਰਸ੍ਯ ਕਲੇਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪੇਣ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍
ਦਵਾਪਰ ਅਤੇ ਕਲਿਜੁਗ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਤਦੇਵ ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਇਹੀ ਸਭ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦਾ ਲਕੜ ਹੈ।
ਤਥਾ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿਸਂਧਾਨਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ऋषੀਣਾਂ ਚ ਗਤਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਕਾਲਜ੍ਞਾਨਗਤਿਸ੍ਤਥਾ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਚਾਲ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤੀਨਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਜਨ੍ਮ ਚੈਵ ਹਿ
ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿਚ ਚਕਰਵਰਤੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਅਤੇ ਜਨਮ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਙ੍ਗੁਲੈਰ੍ਹਾਸਨਂ ਚੈਵ ਭੂਤਾਨਾਂ ਯਚ੍ਚ ਚੋਚ੍ਯਤੇ
ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਪ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਾਸੀ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਪ੍ਤਵਿਧਂ ਚੈਵ ऋषਿਗੋਤ੍ਰਾਨੁਕੀਰ੍ਤਨਮ੍
ਵਾਕ ਦੀ ਸੱਤ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਦੇਦਾਨਾਂ ਵ੍ਯਸਨਂ ਚੈਵ ਵੇਦਵ੍ਯਾਸੈਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵੈਦਵਿਆਸ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਕ੍ਰਮਸ਼੍ਚੈਵ ਕਾਲਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ
ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਭਿਸ੍ਤੇਜਨਿਤਾ ਦਕ੍ਸ਼ੇਣੈਵ ਚ ਧੀਮਤਾ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦਕਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਵੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚੀ ਗਈ।
ਧ੍ਰੁਵਸ੍ਯੌਤ੍ਤਾਨਪਾਦਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗੋਪਵਰ੍ਣਨਮ੍
ਧਰੂਵ ਅਤੇ ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਵੱਲੋਂ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਪੈਦਾਈਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪ੍ਰਭੁਣਾ ਚੈਵ ਵੈਨ੍ਯੇਨ ਭੂਮਿਦੋਹਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤਾ
ਪ੍ਰਭੂ ਵੇਨਾ ਵੱਲੋਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਭਿਃ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਦੁਗ੍ਧਾ ਚੈਯਂ ਵਸੁਂਧਰਾ
ਇਹ ਧਰਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੁੱਧ ਪਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤ ਜਨ੍ਮ ਸਮਸ੍ਯਾਂਸ਼ੇਨ ਧੀਮਤਃ
ਧੀਰਜਵਾਨ ਦਕਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਨ੍ਵਾਦਿਕਾ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਆਖ੍ਯਾਨੈਬਰ੍ਹੁਭਿਰ੍ਵृਤਾਃ
ਮਨੁ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈਆਂ, ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਕੋਸ਼ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਭृਗ੍ਵਦੀਨਾਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੰਡੇ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਗੋ ਧ੍ਯਾਨਾਦ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਾਨ੍ਤਰੇ
ਦਕਸ਼ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।