ਕृਤਕृਤ੍ਯਾ ਭृਸ਼ਂ ਰਾਮਮਾਸ਼ਿषਾ ਸਮਪੂਜਯਨ੍
ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਸੀਸਾਂ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।
ਗਤੇ ਮੁਨਿਵਰੇ ਰਾਮੇ ਦੇਸ਼ਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਜਾਸ਼੍ਰਮਮ੍
ਜਦ ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ ਰਾਮ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਪਰਤ ਗਏ।
ਪਰਿਚਙ੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਤਾਂ ਭੂਮਿਂ ਯਤ੍ਨੇਨ ਮਹਾਤਾਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤੁਰ ਕੇ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ।
ਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵਾ ਤ੍ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਨਾਮਧਿष੍ਠਾਨਤਯਾ ਤਥਾ
ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਪਿ ਰੁਦ੍ਰਪ੍ਰਭਾਵੇਮ ਪ੍ਰਾਯਾਨ੍ਨਾਤ੍ਯਨ੍ਤਵਿਪ੍ਲਵਮ੍
ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਏਤਦ੍ਧਿ ਦੇਵਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯਂ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ
ਏ ਰਾਜਨ! ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਕਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤਾਕਤ ਹੈ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰਤੋ ਰਾਜਨਯੋਜਨਾਨਾਂ ਚਤੁਃਸ਼ਤਮ੍
ਦੱਖਣ ਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲੋਂ, ਰਾਜਨ, ਇਹ ਚਾਰ ਸੌ ਯੋਜਨ ਸੀ।
ਕृਤਂ ਰਾਮੇਣ ਮਹਤਾ ਨ ਤੁ ਸਜ੍ਜਂ ਮਹਦ੍ਧਨੁਃ
ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਯਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੈਰਯਂ ਖਣ੍ਡੋ ਭਾਰਤੋ ऽਬ੍ਧੌ ਨਿਪਤਿਤਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇਹ ਟੁਕੜਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ।
ਰਾਮੇਣਾਭੂਤ੍ਪੁਨਃ ਸृष੍ਟਂ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਤੁ षਟ੍ਸ਼ਤਮ੍
ਰਾਮ ਨੇ ਮੁੜ ਛੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਲੋਕੇषੁ ਸਾਗਰਾਖ੍ਯਾਮਵਾਪ੍ਤਵਾਨ੍
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।
ਰਾਮਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਵੀਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸਗਰਸ੍ਯ ਮਹੀਪਤੇਃ
ਰਾਮ, ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਤੇ ਸਗਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸਨ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਵਾਯੁਪ੍ਰੋਕ੍ਤ ਮਧ੍ਯਮਭਾਗੇ ਤृਤੀਯ ਉਪਾਦ੍ਧਾਤਪਾਦੇ ऽष੍ਟਪਞ੍ਚਸ਼ਤ੍ਤਮੋ ऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਪਭਾਗ ਦਾ ਅਠਵਾਂ-ਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਵਾਯੂ ਜੀ ਵਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਪਰਂ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਯਾ ਭੂਯਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੁਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍
ਫਿਰ, ਵਧੀਕ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁੜ ਪੁੱਛਿਆ।
ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਚੈषਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਂ ਚ ਬ੍ਰੂਹਿ ਨਃ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਤਾਮ੍
ਸਾਨੂੰ, ਜੋ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੇ ਤਾਕਤ ਦੱਸੋ।
ਸ਼ृਣ੍ਵਤਾਮੁਤ੍ਤਰਾਖ੍ਯਾਨੇ ऋषੀਣਾਂ ਵਾਕ੍ਯ ਕੋਵਿਦਃ
ਉੱਤਰ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਰਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ—
ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮੇ ਨਿਬੋਧਂਸ਼੍ਚ ऋषਿਰਾਹ ਯਥਾ ਮਮ
ਜਦ ਮੈਂ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਆਖਿਆ।
ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਚੈषਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਂ ਚ ਕ੍ਰਮਤੋ ਮੇ ਨਿਬੋਧਤ
ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੇ ਤਾਕਤ ਸੁਣੋ।
ਤਸ੍ਯਾਃ ਪੁਤ੍ਰੌ ਕਲਿਰ੍ਵੈਦ੍ਯਃ ਸ੍ਤੁਤਾ ਚ ਸੁਰਸੁਂਦਰੀ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਿ, ਵੈਦਯ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਸਿਤ ਸੁਰਸੁੰਦਰਿ ਸੀ।
ਵੈਦ੍ਯਪੁਤ੍ਰੌ ਘृਣਿਸ਼੍ਚੈਵ ਮੁਨਿਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਬਲੌ
ਵੈਦਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਘ੍ਰਣਿ ਤੇ ਮੁਨੀ ਦੋਵੇਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਿਤ੍ਵਾ ਤਾਵਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਵਿਨਾਸ਼ਂ ਸਮਵਾਪ੍ਨੁਤਃ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ।
ਸ੍ਮृਤਾ ਹਿਂਸਾ ਕਲੇਰ੍ਭਾਰ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਯਾ ਨਿਕृਤਸ੍ਮृਤਿਃ
ਹਿੰਸਾ, ਜੋ ਕਲਿ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਕੇ ਵਿਘ੍ਨਸ਼੍ਚ ਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਭਦ੍ਰਮੋਵਿਧਮਸ੍ਤਥਾ
ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿੱਘਨ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਭਦ੍ਰਮੋਵਿਧਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਉਥੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭਦ੍ਰਮਸ਼੍ਚੈਕਹਸ੍ਤੋ ऽਭੂਦ੍ਵਿਧਮਸ਼੍ਚੈਕਪਾਤ੍ਸ੍ਮृਤਃ
ਭਦ੍ਰਮਸ ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਾਲਾ ਸੀ ਤੇ ਵਿਧਮ ਇੱਕ ਲੱਤ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੇਵਤੀ ਵਿਧਮਸ੍ਯਾਪਿ ਤਯੋਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ
ਰੈਵਤੀ ਵਿਧਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਨ।
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਸ੍ਤੁ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਾਃ ਸਂਧ੍ਯਾਦ੍ਵਯਵਿਚਾਰਿਮਃ
ਰਾਕਸ਼ਸ ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਸੰਧੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਗ੍ਰਹਸ੍ਤੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਬਾਲਾਨਾਂ ਤੁ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਉੱਤੇ।
ਬृਹਸ੍ਪਤੇਰ੍ਯਾ ਭਗਿਨੀ ਵਰਸ੍ਤ੍ਰੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣੀ
ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਭੈਣ ਇਕ ਚੰਗੀ ਕੁੜੀ ਸੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦੀ ਸੀ।
ਪ੍ਰਭਾਸਸ੍ਯ ਤੁ ਸਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਵਸੂਨਾਮष੍ਟਮਸ੍ਯ ਚ
ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ, ਜੋ ਵਸੂਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵਾਂ ਸੀ।
ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਵਿਰਾਜੋ ਰੂਪਾਣਿ ਧਰ੍ਮਪੌਤ੍ਰ ਉਦਾਰਧੀਃ
ਤਵਸ਼ਟਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਪੌਤਰੇ ਵਿਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਉੱਚ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਸੀ।