ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਵਿषਯਂ ਬ੍ਰੂਯੁਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਥਾਃ ਸਮਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ
ਜੋ ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਹੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵੇਦਸ਼ਬ੍ਦੇਭ੍ਯ ਏਵਾਦੌ ਨਿਰ੍ਮਮੇ ਸ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂ-ਇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਵੈਦ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਸੂਤਾਨਾਂ ਪੁਨਸ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਦਧਾਤ੍ਯਜਃ
ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਅਜਨਮਾ ਉਹ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕੰਮ ਵੰਡਦਾ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚ ਕਰ੍ਤॄਨ੍ ਹਿ ਸ ਤਦਾ ਮਨਸਾ ਵ੍ਯਸृਜਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ
ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਪੰਜ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਬਣਾਏ।
ਔषਧੀਃ ਪ੍ਰਤਿਸਂਧਤ੍ਤੇ ਰੁਦ੍ਰਃ ਕ੍ਸ਼ੀਣਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਰੁਦਰ, ਜਦ ਉਹ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ-ਫਿਰ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵੰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਭਿਰੇਵ ਕਪਾਲੈਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰ੍ਯਂਬਕੈਰੋषਧੀਕ੍ਸ਼ਯੇ
ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਤਿੰਨ ਕਪਾਲਾਂ ਨਾਲ, ਜਦ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਚੈਵ ਤ੍ਰਿष੍ਟੁਪ੍ ਚ ਜਗਤੀ ਚੈਵ ਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਇਹ ਗਾਇਤਰੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਪ ਅਤੇ ਜਗਤੀ ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਾਭਿਰੇਕਤ੍ਵਭੂਤਾ ਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਭਿਃ ਸ੍ਵਵੀਰ੍ਯਤਃ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਇਕ ਹੋ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰ੍ਯਂਬਕਃ ਸ ਪੁਰੋਡਾਸ਼ਸ੍ਤੇਨੇਹ ਤ੍ਰ੍ਯਂਬਕਃਸ੍ਮृਤਃ
ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਹੀ ਉਹ ਯਜਨ ਕਾ ਕੇਕ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਕृਤਿਃ ਸੁਰੁਚੇ ਰੂਪਂ ਰੁਚਿਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਕਰਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਰੂਪ ਨੂੰ, ਸੁਰੁਚਿ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ, ਰੁਚਿ ਚਮਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥਾਸ੍ਯ ਸृਜਤਃ ਸਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਰਿਵृਦ੍ਧਯੇ
ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ,
ਤਤਃ ਸ ਵਿਦਧੇ ਬੁਦ੍ਧਿਮਰ੍ਥਨਿਸ਼੍ਚਯਗਾ ਮਿਨੀਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਬੁੱਧੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਕਸਦ ਨਿਰਧਾਰਣ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਹੈ।
ਰਜਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਂ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਤਃ
ਉਸ ਨੇ ਰਜ ਅਤੇ ਸਤਵ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਤਮਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਨੁਦਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਰਜਸਾਤੁ ਸਮਾਵृਣੋਤ੍
ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਹਨੇਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਜ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ।
ਅਧਰ੍ਮਾਚਰਣਾ ਤ੍ਤਸ੍ਯ ਹਿਂਸਾ ਸ਼ੋਕੋ ਵ੍ਯਜਾਯਤ
ਉਸ ਦੇ ਅਧਰਮ ਵਾਲੇ ਵਿਹਾਰ ਤੋਂ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਦੁਖ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਤਤਃ ਸ ਭਗਵਾਨਾਸੀਤ੍ ਪ੍ਰੀਤਸ਼੍ਚੈਤਂ ਹਿ ਸ਼ਿਸ਼੍ਰਿਯੇ
ਫਿਰ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾਇਆ।
ਨਾਰੀ ਪਰਮਕਲ੍ਯਾਣੀ ਸਰ੍ਵਭੂਤਮਨੋਹਰਾ
ਉਹ ਨਾਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।
ਸ਼ਤਰੂਪੇਤਿ ਸਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਸਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੈਵ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਨਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾਯਾਂ ਯਥਾ ਤੁਭ੍ਯਂ ਤ੍ਰੇਤਾਮਧ੍ਯੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,
ਤਤੋ ऽਨ੍ਯਾਨ੍ਮਾਨਸਾਨ੍ਪੁਤ੍ਰਾਨਾਤ੍ਮਨਃ ਸਦृਸ਼ੋ ऽਸृਜਤ
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਉਸ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਨ।
ਦਕ੍ਸ਼ਮਤ੍ਰਿਂ ਵਸਿष੍ਠਂ ਚ ਨਿਰ੍ਮਮੇ ਮਾਨਸਾਨ੍ਸੁਤਾਨ੍
ਉਸ ਨੇ ਦਕਸ਼, ਅਤ੍ਰਿ ਅਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਇਆ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਯਤਾਤ੍ਮਕਾਨਾਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਾਤ੍ਮਯੋਨਿਨਾਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸੰਜਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।
ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਂ ਰੁਚਿਂ ਚੈਵ ਪੂਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਪੂਰ੍ਵਜੌ
ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਅਤੇ ਰੁਚਿ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਪੂਰਵਜ ਹਨ।
ਮਨਸਸ੍ਤੁ ਰੁਚਿਰ੍ਨਾਮ ਜਜ੍ਞੇ ਜੋ ऽਵ੍ਯਕ੍ਤਜਨ੍ਮਨਃ
ਮਨ ਤੋਂ ਰੁਚਿ ਨਾਮਕ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ।
ਪ੍ਰਾਣਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਂ ਸृਜਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਮਰੀਚਿਨਮ੍
ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ; ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮਰੀਚੀ ਨੂੰ।
ਸ਼ਿਰਸੋਂਗਿਰਸਂ ਚੈਵ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦਤ੍ਰਿਂ ਤਥੈਵ ਚ
ਸਿਰ ਤੋਂ ਅੰਗਿਰਸ ਜਨਮਿਆ, ਤੇ ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਅਤ੍ਰੀ।
ਸਮਾਨਜੋ ਵਸਿष੍ਠਸ਼੍ਚ ਹ੍ਯਪਾਨਾਨ੍ਨਿਰ੍ਮਮੇ ਕ੍ਰਤੁਮ੍
ਸਮਾਨ ਵਾਯੂ ਤੋਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜਨਮਿਆ, ਤੇ ਅਪਾਨ ਵਾਯੂ ਤੋਂ ਕ੍ਰਤੁ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਧਰ੍ਮਸ੍ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਥਮਜੋ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਸ੍ਮृਤਸ੍ਤੁ ਵੈ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਧਰਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਜਨਮਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗृਹਮੇਧਿਪੁਰਾਣਾਸ੍ਤੇ ਧਰ੍ਮਸ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ
ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਗ੍ਰਹਸਥ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਧਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਤੇषਾਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਤੇ ਵਂਸ਼ਾ ਦਿਵ੍ਯਾ ਦੇਵਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਾਰਾਂ ਵੰਸ਼ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।