ਪृਥਿਵੀਭੂਭੁਜਾ ਤੇਨ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਵਿਨਿਰ੍ਜਿਤਾ
ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ।
ਤਤਸ੍ਤੇ ਰਾਜਤਨਯਾ ਨਿਸ੍ਤੋਯੇ ਲਵਣਾਂਬੁਧੌ
ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਬੇਅੰਤ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ,
ਭੂਤਲੇ ਵਿਵਿਸ਼ੁਰ੍ਹृष੍ਟਾਃ ਪਰਿਵਾਰ੍ਯ ਤੁਰਙ੍ਗਮਮ੍
ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਵਾਯੁਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇ ਮਧ੍ਯਮਭਾਗੇ ਤृਤੀਯ ਉਵੋਦ੍ਧਾਤਪਾਦੇ ਸਗਰਵਰਿਤੇ ऽਸ਼੍ਵਮੋਚਨਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋ ऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵਾਯੂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਮੱਧ ਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਵੋੱਧਾਤ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਸਗਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ, 'ਘੋੜੇ ਦੀ ਰਿਹਾਈ' ਨਾਮਕ ਬਾਵੰਜਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ।
ਜਹਾਰਂ ਤੁਰਗਂ ਵਾਯੁਸ੍ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਰਸਾਤਲਮ੍
ਵਾਯੂ ਨੇ ਘੋੜਾ ਫੜ ਕੇ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਲੈ ਗਿਆ।
ਅਨਯਤ੍ਤਤ੍ਪਥਾ ਰਾਜਨ੍ਕਪਿਲਸ੍ਯਾਨ੍ਤਿਕਂ ਮੁਨੇਃ
ਉਸ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਉਹ ਘੋੜਾ ਕਪਿਲ ਮੁਨੀ ਦੇ ਕੋਲ ਲੈ ਗਿਆ।
ਪਰੀਤ੍ਯ ਵਸੁਧਾਂ ਸਰ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਗਨ੍ਤਸ੍ਤੁਰਗਮਮ੍
ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੱਭ ਕੇ, ਉਹ ਘੋੜਾ ਖੋਜਦੇ ਰਹੇ।
ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੋ ਯਜ੍ਞਪਸ਼ੁਂ ਦੁਃਖਂ ਮਹਦਵਾਪ੍ਨੁਵਨ੍
ਯਜਨ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਨਾ ਲੱਭ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਪਿਤਰਂ ਤਸ੍ਮੈ ਸਰ੍ਵਂ ਨ੍ਯਵੇਦਯਨ੍
ਪਿਓ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਝੁਕ ਕੇ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸਿਆ।
ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣੋ ऽਪਿ ਪਸ਼੍ਯਦ੍ਭਿਃ ਕੇਨਾਪਿ ਤੁਰਗੋ ਹृਤਃ
ਘੋੜਾ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਸਭ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
ਪ੍ਰਯਾਸ੍ਯਧ੍ਵਮਧਰ੍ਮਿष੍ਠਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ऽਨਾਵृਤ੍ਤਯੇ ਪੁਨਃ
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਪਾਪੀ ਹੁਣ ਇਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਓ, ਮੁੜ ਨਾ ਆਉ।'
ਤੁਰਗੇਣ ਵਿਨਾ ਸਤ੍ਯਂ ਨੇਹਾਗ ਮਨਮਸ੍ਤਿ ਵਃ
'ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸੱਚਮੁੱਚ, ਤੁਹਾਡਾ ਇੱਥੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।'
ਊਚੁਰ੍ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ऽਦ੍ਯਾਪਿ ਤੁਰਗਃ ਕਿਂ ਪ੍ਰਕੁਮਹ
ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, 'ਘੋੜਾ ਅੱਜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?'
ਨ ਚਾਪਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਵਾਜੀ ਤਦ੍ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾਪਿ ਨ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍
ਘੋੜਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ।
ਵਿਭਜ੍ਯ ਰਵਾਤ੍ਵਾ ਪਾਤਾਲਂ ਵਿਵਿਸ਼ਾਮ ਤੁਰਙ੍ਗਮਮ੍
'ਆਓ ਧਰਤੀ ਵੰਡ ਕੇ, ਘੋੜੇ ਲਈ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀਏ।'
ਨਿਚਖ੍ਨੁਰ੍ਭੂਮਿਮਂਬੋਧੇਸ੍ਤਟਾ ਦਾਰਭ੍ਯ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਧਰਤੀ ਖੋਦਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਚੁਕ੍ਰੁਸ਼ੁਸ਼੍ਚਾਪਿ ਭੂਤਾਨਿ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੇषਾਂ ਵਿਚੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਘਬਰਾਹਟ ਵੇਖ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੀਕ ਮਾਰੀ।
ਭੂਮੇਰ੍ਯੋਜਨਸਾਹਸ੍ਰਂ ਯੋਜਯਾਮਾਸੁਰਂਬੁਧੌ
ਉਹਨਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਧਾ ਦਿੱਤੇ।
ਚਰਨ੍ਤਮਸ਼੍ਵਂ ਪਾਤਾਲੇ ਦਦृਸ਼ੁਰ੍ਨृਪਨਨ੍ਦਨਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।
ਸਂਤੋषਾਜ੍ਜਹਸੁਃ ਕੇਚਿਨ੍ਨਨृਤੁਸ਼੍ਚ ਮੁਦਾਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹੱਸ ਪਏ, ਤੇ ਹੋਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਵृਦ੍ਧਂ ਪਦ੍ਮਾਸਨਾਸੀਨਂ ਨਾਸਾਗ੍ਰਨ੍ਯਸ੍ਤਲੋਚਨਮ੍
ਇੱਕ ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਜੋ ਕਮਲ ਦੀ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੱਕ ਦੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਈ ਹੋਈਆਂ, ਉਹ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।
ਸ੍ਵਤੇਜਸਾਭਿਸਰਤਾ ਪਰਿਬੂਰ੍ਣੇਨ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।
ਸ੍ਵਾਨ੍ਤਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਾਸ਼ੇषਵਿਜ੍ਞਾਨਮਯਵਿਗ੍ਰਹਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਆਰੂਢਯੋਗਂ ਵਿਧਿਵਦ੍ਧ੍ਯੇਯਸਂਲੀਨਮਾਨਸਮ੍
ਉਹ ਯੋਗ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਂ ਵਿਮृਸ਼ਨ੍ਤਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਉਸਨੂੰ ਉੱਥੇ ਖੜਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।
ਤਤੋ ऽਯਮਸ਼੍ਵਹਰ੍ਤ੍ਤੇਤਿ ਸਾਗਰਾ ਕਾਲਚੋਦਿਤਾਃ
ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹੀ ਘੋੜਾ ਚੋਰ ਹੈ।'
ਤਤਸ੍ਤਂ ਪਰਿਵਾਰ੍ਯੋਚੁਸ਼੍ਵੋਰੋ ऽਯਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਫਿਰ, ਉਸਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ, 'ਇਹੀ ਚੋਰ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।'
ਤਂ ਪ੍ਰਾਕृਤਵਦਾਸੀਨਂ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਹਤਵੁਦ੍ਧਯਃ
ਉਹ ਸਾਰੇ, ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਗੁਆ ਬੈਠੇ, ਉਸਨੂੰ ਆਮ ਆਦਮੀ ਵਾਂਗ ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਤਤੋ ਮੁਨਿਰਦੀਨਾਤ੍ਮਾ ਧ੍ਯਾਨਭਙ੍ਗਪ੍ਰਧਰ੍षਿਤਃ
ਫਿਰ ਉਹ ਮੁਨੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਕਦੇ ਨਿਰਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਸਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਚਚਾਲ ਦੁਰਾਧਰ੍षੋ ਧਰ੍षਿਤਸ੍ਤੈਰ੍ ਦੁਰਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਉਹ ਜੋ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਮੰਦਬੁਧੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।