ਅਜਾਯਤ ਸੁਤਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨਂਸ਼ੁਮਾਨਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ
ਇੱਕ ਸੋਭਾਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
ਪ੍ਰੀਣਯਾਮਾਸ ਸੁਤ੍ਦृਦਃ ਸ੍ਵਪਿਤਾਮਹਮੇਵ ਚ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਤੇ ਦਾਦਾ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
ਆਵਿष੍ਟੋ ਨष੍ਟਚੇष੍ਟੋ ऽਭੂਤ੍ਸ ਪਿਸ਼ਾਚੇਨ ਕੇਨ ਚਿਤ੍
ਉਹ ਕਿਸੇ ਪਿਸਾਚ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਬੈਠਾ।
ਕਸ੍ਯਾਚਿਦ੍ਵਿषਯੇ ਰਾਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਭੂਤਧਨਧਾਨ੍ਯਵਾਨ੍
ਕਿਸੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਧਨ ਤੇ ਅਨਾਜ ਬਹੁਤ ਸੀ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਗ੍ਰਹੀਤੁਮਾਰੇਭੇ ਵਣਿਗ੍ਲੋਭਵਰਿਪ੍ਲੁਤਃ
ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਪਾਰੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਉਹਨੂੰ ਲੈਣ ਲਈ ਤੁਰ ਪਿਆ।
ਕ੍ਸ਼ੁਧਿਤੋ ऽਹਂ ਚਿਰਾਦਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਵਸਨ੍ਨਿਧਿਪਾਲਕਃ
ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਸ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਤੇ ਭੁੱਖਾ ਹਾਂ।
ਕਾਮਤਃ ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਣੀष੍ਵ ਨਿਧਿਮੇਨਂ ਮਮਾਜ੍ਞਯਾ
ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਖਜ਼ਾਨਾ ਲੈ ਲੈ।
ਆਦਤ੍ਤ ਚ ਨਿਧਿਂ ਤਂ ਤੁ ਪਿਸ਼ਾਚੇਨਾਨੁਮੋਦਿਤਃ
ਉਸਨੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਉਹ ਖਜ਼ਾਨਾ ਲੈ ਲਿਆ।
ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰੁਤਾਪ੍ਰਦਾਨੋਤ੍ਥਰੋषਂ ਨ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧੇ ਨृਪ
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਅਧੂਰੀ ਵਾਅਦੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਗੁੱਸੇ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਅਪਨੀਤਧਨਃ ਸੋ ऽਪਿ ਮਮਾਰ ਵ੍ਯਥਿਤਃ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਕੋਲ ਧਨ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਵੀ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਮਰ ਗਿਆ।
ਬਭੂਵ ਕਾਲੇ ਕੇਸ਼ਿਨ੍ਯਾਂ ਤਨਯੋ ऽਨ੍ਵਯਵਰ੍ਦ੍ਧਨਃ
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਦੇ ਘਰ ਅਨਵਯਵਰਧਨ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਵਾਯੁਭੂਤੋ ऽਵਿਸ਼ਦ੍ਦੇਹਂ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਭੂਪਤੇ
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਬਣ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।
ਮਤਿਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਮਾਸਾਦ੍ਯ ਮੁਹੁਸ੍ਤੇਨ ਬਲਾਤ੍ਕृਤਃ
ਉਸ ਨੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਅਕਲ ਭਟਕ ਗਈ।
ਬਾਲਾਂਸ਼੍ਚ ਯੂਨਃ ਸ੍ਥਵਿਰਾਨ੍ਯੋषਿਤਸ਼੍ਚ ਸਦਾ ਖਲਃ
ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੱਚਿਆਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਤਤਃ ਪੌਰਜਨਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਕਦਰ੍ਯਤਾਮ੍
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰੀ, ਉਸ ਦੀ ਕੰਜੂਸੀ ਦੇਖ ਕੇ,
ਰਾਜਾ ਚ ਤਦੁਪਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਤਮਾਹੂਯ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ।
ਬਹੁਸ਼ਃ ਪ੍ਰਤਿषਿਦ੍ਧੋ ऽਪਿ ਪਿਤ੍ਰਾ ਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
ਉਸਦਾ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਪਿਤਾ ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਰਿਹਾ,
ਨਾਸ਼ਕਤ੍ਤਂ ਯਦਾ ਪਾਪਾਦ੍ਵਿਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਯਿਤੁਂ ਨृਪਃ
ਪਰ ਰਾਜਾ ਉਸਨੂੰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਹਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ।
ਲੋਕਾਪਵਾਦਭੀਰੁਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿषਯਾਨਤ੍ਯਜਤ੍ਤਦਾ
ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਵਾਯੁਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇ ਮਧ੍ਯਮਭਾਗੇ ਤृਤੀਯ ਉਪੋਦ੍ਧਾਤਪਾਦੇ ਸਗਰਚਰਿਤੇ ऽਸਮਞ੍ਜਸਤ੍ਯਾਗੋ ਨਾਮੈਕਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋ ऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਯੂ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਸ੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਮੱਧ ਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਪੋਧਾਤ ਪਾਦ ਵਿਚ ਸਗਰ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ 'ਅਸਮੰਜਸ ਦਾ ਤਿਆਗ' ਨਾਮਕ ਇਕਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲੇ ਤਦਾ ਵਾਲੇ ਚਕਾਰਾਂਸ਼ੁਮਤਿ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਫਿਰ, ਨੇਕ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭੂ ਅੰਸ਼ੁਮਤ ਨੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ।
ਵਵृਧੁਃ ਸਘਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰਸ੍ਪਰਮਨੁਵ੍ਰਤਾਃ
ਸਾਰੇ ਸਗਰ ਪੁੱਤਰ ਇਕਠੇ ਪਲੇ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਰਹੇ।
ਅਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਾ ਨਿਤਰਾਮੇਕਘਰ੍ਮਾਣ ਏਵ ਚ
ਉਹ ਲੋਕ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਬੁਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਧਰਮੀ ਸੀ।
ਅਧृष੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਜਨੋਪਦ੍ਰਵਕਾਰਿਣਃ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਟੱਲ ਸਨ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਬਬਾਧਿਰੇ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਮਸੁਰਾ ਇਵ ਕਾਮਤਃ
ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਸੁਰਾਂ ਵਾਂਗ ਦਬਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।
ਨਿਃਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯ ਵषਟ੍ਕਾਰਂ ਬਭੂਵਾਰ੍ਤਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਵੇਦ ਪਾਠ ਤੇ 'ਵਸ਼ਟ' ਉਚਾਰਨ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੋਭਂ ਪਰਮਂ ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਦੇਵਾਸੁਰਮਹੋਰਗਾਃ
ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸੱਪ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ।
ਤਪਃ ਸਮਾਧਿਭਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਬਭੂਵ ਤਪਸ੍ਵਿਨਾਮ੍
ਤਪੱਸੀਆਂ ਦੇ ਤਪ ਤੇ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਈ।
ਦੁਃਸ਼ੇਨ ਮਹਾਤਾਵਿष੍ਟਾ ਵਿਰਿਞ੍ਜਭਵਨਂ ਯਯੁਃ
ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵਿਰਿੰਚੀ ਦੇ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ।
ਸ਼ਸ਼ਂਸੁਃ ਸਕਲਂ ਤਸ੍ਮੈ ਸਾਗਰਾਣਾਂ ਵਿਚੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਗਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤੱਬ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ।