ਵਸਿष੍ਟੇ ਤੁ ਗਤੇ ਰਾਜਾ ਸਗਰਃਪ੍ਰੀਤਮਾਨਸਃ
ਜਦ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਰਾਜਾ ਸਾਗਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰ ਗਈ।
ਭਾਰ੍ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਸਮੁਪੇਤਾਭ੍ਯਾਂ ਰੂਪਸ਼ੀਲਗੁਣਾਦਿਭਿਃ
ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਜੋ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਚੰਗੇ ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ।
ਸੁਮਤਿਃ ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਚੋਭੇ ਵਿਕਸਦ੍ਵਦਨਾਂਬੁਜੇ
ਸੁਮਤੀ ਤੇ ਕੇਸ਼ਿਨੀ, ਦੋਵੇਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖੜੀਆਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ।
ਨੀਲਕੁਞ੍ਚਿਤਕੇਸ਼ਾਢ੍ਯੇ ਸਰ੍ਵਾਭਰਣਭੂषਿਤੇ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਗੂੜ੍ਹੇ ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
ਪ੍ਰਿਯੇ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤੇ ਤਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਿਯਹਿਤੇ ਰਤੇ
ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ।
ਸ ਚਾਪਿ ਭਰਣੋਤ੍ਕਰ੍षਪ੍ਰਤੀਤਾਤ੍ਮਾ ਮਹੀਪਤਿਃ
ਉਹ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਦੀ ਭਰਵਾਂਤਾ ਵਿਚ ਨਿਸਚਿੰਤ ਸੀ।
ਅਨ੍ਯੇषਾਂ ਭੁਵਿ ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਤੁ ਰਾਜਸ਼ਬ੍ਦੋ ਨ ਚਾਪ੍ਯਭੂਤ੍
ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ 'ਰਾਜਾ' ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਅਲ੍ਪੋ ऽਪਿ ਧਰ੍ਮਃ ਸਤਤਂ ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਮਾਨਸੇ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਧਰਮ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਲੁਬ੍ਧਮਾਨਸੋਰ੍ऽਥਂ ਚ ਭੇਜੇ ਧਰ੍ਮਮਪੀਡਯਨ੍
ਲੋਭ ਰਹਿਤ ਮਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਧਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਪਰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਕਦੇ ਦਬਾਇਆ ਨਹੀਂ।
ਤਦਰ੍ਥਮੇਵ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਕਾਮਂ ਚਾਪੀਡਯਂਸ੍ਤਯੋਃ
ਉਸੇ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਛਾ ਵੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਦਬਾਇਆ ਨਹੀਂ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਵਾਯੁਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇ ਮਧ੍ਯਮਭਾਗੇ ਤृਤੀਯ ਉਪੋਦ੍ਧਾਤਪਾਦੇ ਸਗਰਦਿਗ੍ਵਿਜਯੋ ਨਾਮੈਕੋਨਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋ ऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਮੱਧ ਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਪੋਧਾਤ ਪਾਦ ਵਿਚ, ਵਾਯੂ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਿਤ 'ਸਾਗਰ ਦੀ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ' ਨਾਮਕ ਉਨੰਜਾ ਚੈਪਟਰ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਵਤੀਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਧਰ੍ਮ ਇਵਾਪਰਃ
ਉਸ ਨੇ ਸੱਤ ਟਾਪਿਆਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਸਚਾਈ ਨਾਲ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ।
ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਰਰਕ੍ਸ਼ਾਵ੍ਯਾਹਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ
ਉਸ ਨੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।
ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚੈਵਾਨੁਲੋਮ੍ਯੇਨ ਤਦ੍ਵਦਰ੍ਥੇषੁ ਚ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਵਰਗ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਲੱਗੇ ਰਹੇ।
ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣੇषੁ ਭੂਪਾਲੇ ਮਹੀਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤਿ
ਜਦ ਉਹ ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਵਰਗ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਲ-ਫੂਲ ਰਹੇ ਸਨ।
ਤੇष੍ਵਸਂਖ੍ਯਾ ਜਨਪਦਾਸ਼੍ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਜਨਾਵृਤਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਅਣਗਿਣਤ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਚਾਰ ਵਰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ।
ਦੇਸ਼ਾਸ਼੍ਚਾਵਾਸਭੁਯਿष੍ਟਾ ਨृਪੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤਿ
ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਲਾਕੇ ਘਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣੇषੁ ਪ੍ਰਾਰਂਭਾਃ ਫਲਦਾਯਿਨਃ
ਸਭ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋਈਆਂ।
ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥੋਪਪਨ੍ਨਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਚ ਤਦਾ ਨृਣਾਮ੍
ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮਕਸਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ।
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਪ੍ਰਿਯਕਾਮਾਸ਼੍ਚ ਰਾਜਭਕ੍ਤਿਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਲਈ ਪਿਆਰ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ।
ਪ੍ਰਜਾਸੁ ਕਸ਼੍ਚਿਲ੍ਲੁਬ੍ਧੋ ਵਾ ਕृਪਣੋ ਵਾਪਿ ਨਾਭਵਤ੍
ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲਾਲਚੀ ਜਾਂ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਗੁਰੁषੁ ਪ੍ਰਣਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਵ੍ਯਸਨਾਦृਤਾਃ
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਨਿਸਰ੍ਗਾਤ੍ਖਲਸਂਸਰ੍ਗਵਿਰਤਾ ਧਰ੍ਮਤਤ੍ਪਰਾਃ
ਉਹ ਸੁਭਾਵਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਏਵਂ ਸੁਬਾਹੁਤਨ੍ਯੇ ਸ੍ਵਪ੍ਰਤਾਪਾਰ੍ਜਿਤਾਂ ਮਹੀਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਬਾਹੂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ਾਲਿਭੂਯਿष੍ਠਸਸ੍ਯਾਢ੍ਯਾ ਸਦੈਵ ਸਕਲਾ ਮਹੀ
ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫਸਲਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਚੌਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹੀ।
ਬਭੂਵ ਨृਪਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਰਾਜ੍ਯਾਨਿ ਸ਼ਾਸਤਿ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਸੀ।
ਸਂਵਿष੍ਟੈਰ੍ਮਣਿਵਿष੍ਟਰੇषੁ ਨਿਤਰਾਮਧ੍ਯਾਸ੍ਯਮਾਨਾਮਰੈਃ ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਯੇਵ ਵਿਰਾਜਤੇ ਦਿਵਿ ਸਭਾ ਰਤ੍ਨਪ੍ਰਭੋਦ੍ਭਾਸਿਤਾ
ਮਾਣਕਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਆਸਨਾਂ 'ਤੇ ਬੈਠੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਉਹ ਸਭਾ ਮਾਣਕਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਭਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸੀ।
ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਤਰਾਜਕਾਃ ਸਤਨਯਾਵਿਜ੍ਞਾਪਯਨ੍ਤੋ ਮੁਹੁਰ੍ਦ੍ਵਾਸ੍ਥੈਰੇਵ ਨਰੇਸ਼੍ਵਰਾਯ ਸੁਚਿਰਂ ਵਤ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤਮਨ੍ਤਃਪੁਰੇ
ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਰਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ ਕਰਦੇ, ਜਦ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿਚ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਕਿਣੀਕृਤੌ ਵਿਰਾਜੇਤੇ ਚਰਣੌ ਤਸ੍ਯ ਭੂਭੁਜਃ
ਉਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੈਰ ਪਜੇਬਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਚਮਕਦੇ ਸਨ।
ਰਤ੍ਨੈਰ੍ਭਾਤਿ ਸਭਾ ਤਸ੍ਯ ਗੁਹਾ ਸੋਮੇ ਰਵੀ ਯਥਾ
ਉਸ ਦੀ ਸਭਾ ਮਾਣਕਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।