ਰਾਜ੍ਯਂ ਪੁਰੀਂ ਚਾਪਹਾਯ ਭ੍ਰष੍ਟੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਾ ਹਤਤ੍ਵਿषਃ
ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੇ ਰਾਜ ਛੱਡ ਕੇ, ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਤੇ ਚਮਕ ਤੋਂ ਖੋਹੇ,
ਅਭਿਦ੍ਰੁਤ੍ਯ ਨृਪਾਂਸ੍ਤਾਂਸ੍ਤੁ ਦ੍ਰਵਮਾਣਾਨ੍ਮਹੀਪਤਿਃ
ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ।
ਤਤਸ੍ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸਕ੍ਰੋਧਃ ਸਗਰਃ ਸਮਰੇ ऽਰਿਹਾ
ਫਿਰ ਸਗਰ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ।
ਵਾਯ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਵृਤ੍ਤਧੂਮੋਦ੍ਗਮਪਟਲਤਮੋਮੁष੍ਟਦृष੍ਟਿਪ੍ਰਸਾਰਾ ਭ੍ਰੇਮੁਰ੍ਭੂਪृष੍ਟਲੋਠਦ੍ਬਹੁਲਤਮਰਜੋਗੂਢਮਾਤ੍ਰਾ ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਮ੍
ਹਵਾ-ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਧੁੰਦਲੀ ਹੋ ਗਈ; ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਧਰਤੀ ਮੋਟੇ ਘੁੰਮਦੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਈ।
ਭੀਤਾਃ ਸਂਤ੍ਯੁਕ੍ਤਵਸ੍ਤ੍ਰਾਯੁਧਕਵਚਵਿਭੂषਾਦਿਕਾ ਮੁਕ੍ਤਕੇਸ਼ਾ ਵਿਸ੍ਪष੍ਟੋਨ੍ਮਤ੍ਤਭਾਵਾਨ੍ਭृਸ਼ ਤਰਮਨੁਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯਗ੍ਰਤਃ ਸ਼ਾਤ੍ਰਵਾਣਾਮ੍
ਡਰੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਕਪੜੇ, ਹਥਿਆਰ, ਬਚਾਅ ਦੇ ਜੰਤਰ ਤੇ ਗਹਣੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਖੁਲ੍ਹੇ ਵਾਲ ਤੇ ਪਾਗਲ ਵਰਗਾ ਹਾਲ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
ਸਂਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਸਾਗਰਾਕਾਰਃ ਕਾਂਬੋਜਾਨਭ੍ਯਵਰ੍ਤ੍ਤਤ
ਉਹ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਾਂਬੋਜਾਂ ਵੱਲ ਵਧਿਆ।
ਕਾਂਬੋਜਾਸ੍ਤਾਲਜਙ੍ਘਾਃ ਸ਼ਕਯਵਨਕਿਰਾਤਾਦਯਃ ਸਾਕਮੇਤੇ ਭ੍ਰੇਮੁਰ੍ਭੂਰ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਭੀਤ੍ਯਾ ਦਿਸ਼ਿ ਦਿਸ਼ਿ ਰਿਪਵੋ ਯਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਾਧਾਃ
ਕਾਂਬੋਜ, ਤਾਲ, ਸ਼ਕ, ਯਵਨ, ਕਿਰਾਤ ਤੇ ਹੋਰ, ਆਪਣੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਯਾਦ ਆਈਆਂ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਪਏ।
ਦ੍ਵਿਟ੍ਸੈਨ੍ਯੈਃ ਸਮਭਿਦ੍ਰੁਤਾ ਵਨਭੁਵਂ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਤੇ ऽਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਂ ਸਮੁਪਾਗਤਾ ਗਿਰਿਗੁਹਾਸੁਪ੍ਤੋਤ੍ਥਿਤੇਨ ਦ੍ਵਿषਃ
ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵੱਲੋਂ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਪਰ ਉਥੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੈਨ ਨਾ ਮਿਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਠੇ ਹੋਏ ਵੈਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਏ।
ਕ੍ਰਮੇਣ ਨਾਸ਼ਯਾਮਾਸ ਤਦ੍ਰਾਜ੍ਯਮਰਿਕਰ੍षਣਃ
ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਣ ਵਾਲਾ, ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਗਿਆ।
ਨਿਜਘਾਨ ਰੁषਾਵਿष੍ਟਃ ਪਲ੍ਹਵਾਨ੍ਪਾਰਦਾਨਪਿ
ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਪਲਹਵ ਤੇ ਪਾਰਦ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ।
ਦੁਦ੍ਰੁਵੁਃ ਸਂਘਸ਼ੋ ਭੀਤਾ ਹਤਸ਼ਿष੍ਟਾਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ
ਬਚੇ ਹੋਏ ਡਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕ, ਟੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ।
ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਚੈਃ ਸ਼੍ਰਾਵਯਾਣੋ ਯੁਧਿ ਨਿਜਚਰਿਤਂ ਵੈਰਿਭਿਰ੍ਨਾਗਵੀਰ੍ਯਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੈਰ੍ਵਿਧ੍ਵਂਸਿਤੇਜਾਃ ਸਗਰਨਰਪਤਿਃ ਸ੍ਮਾਰਯਾਮਾਸ ਭੂਪਃ
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰਤਬ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ, ਹਾਥੀ ਵਰਗਾ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਚੁੱਕਾ, ਸਗਰ ਰਾਜਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੂਣਾਂ ਵਸਿष੍ਠਂ ਕੁਲਗੁਰੁਮਭਿਤਃ ਸਪ੍ਤ ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਕਲੇषੁ ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸਂਪ੍ਰਸੂਤਾ ਨृਪਵਰਰਿਪਵਃ ਪਾਰਦਾਃ ਪਲ੍ਹਵਾਦ੍ਯਾਃ
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂਆਂ ਦੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਕੁਲ-ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਸੱਤ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਾਰਦ, ਪਲਹਵ ਤੇ ਹੋਰ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ, ਜਨਮ ਲਏ।
ਉਪਗਮ੍ਯਾਬ੍ਰੁਵਨ੍ਸਰ੍ਵੇ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਪੁਟਾ ਨृਪਾਃ
ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਏ ਤੇ ਬੋਲ ਪਏ।
ਸਗਰਾਸ੍ਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਨਿਰ੍ਦਗ੍ਧਸ਼ਰੀਰਾਣਾਂ ਮੁਮੂਰ੍षਤਾਮ੍
ਸਗਰ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ, ਮਰਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ,
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭਯਾਦ੍ਧਿ ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਵਯਂ ਜੀਵਿਤਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਣਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਨਿਕਲ ਗਏ।
ਕੇਵਲਂ ਪ੍ਰਾਣਰਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਤ੍ਵਾਂ ਤ੍ਵਯਂ ਸ਼ਰਣਂ ਗਤਃ
ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਜਿੰਦਗੀ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ।
ਯਸ੍ਤਂ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾਸ੍ਮਾਨ੍ਪਾਲਯੇਨ੍ਮਹਤੋ ਭਯਾਤ੍
ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਾਏ—
ਤਦ੍ਵਂਸ਼ਪੂਰ੍ਵਜੈਰ੍ਭੂਪੈਸ੍ਤ੍ਵਤਪ੍ਰਭਾਵਸ਼੍ਚ ਤਾਦृਸ਼ਃ
ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਐਸੇ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸੀ।
ਭਵਨ੍ਨਿਦੇਸ਼ਂ ਨਾਤ੍ਯੇਤਿ ਵੇਲਾਮਿਵ ਮਹੋਦਧਿਃ
ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਕੋਈ ਉਲੰਘਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਤਸ੍ਮਾਦਸ੍ਮਾਨ੍ਮਹਾਭਾਗ ਪਰਿਤ੍ਰਾਤੁਂ ਤ੍ਵਮਰ੍ਹਸਿ
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ।
ਸ਼ਨੈਰ੍ਵਿਲੋਕਯਾਮਾਸ ਸ਼ਰਣਂ ਸਮੁਪਾਗਤਾਨ੍
ਉਸ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਆਏ ਸਨ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤ੍ਵਤਪ੍ਯਦ੍ਭਗਵਾਨ੍ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨੁਕਂਪਕਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪਿਘਲ ਗਿਆ।
ਉਜ੍ਜੀਵਯਞ੍ਛਨੈਰ੍ਵਾਚਾ ਮਾ ਭੈष੍ਟੇਤਿ ਮਹਾਮਤਿਃ
ਸਿਆਣੇ ਨੇ ਹੌਲੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ, 'ਡਰੋ ਨਾ' ਕਹਿ ਕੇ।
ਸਮਯੇ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤਾਞ੍ਜੀਵਿਤਾਰ੍ਥਿਨਃ
ਉਸ ਨੇ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
ਗਤ੍ਵਾ ਤਂ ਰਾਜਵਰ੍ਯਂ ਸ੍ਵਯਮਥ ਸ਼ਨਕੈਃ ਸਾਂਤ੍ਵਯਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਵਤ੍ਸਪ੍ਰਾਣਾਨਾਮਰੀਣਾਮਪਗਮਨਵਿਧਾਵਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਂ ਯਯਾਚੇ
ਫਿਰ, ਉਹ ਖੁਦ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, ਤੇ ਜਿੰਦੇ ਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗੀ।
ਸ਼੍ਰੌਤਸ੍ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਵਿਭਿਨ੍ਨਕਰ੍ਮਨਿਰਤਾਨ੍ਵਿਪ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਦੂਰੋਞ੍ਝਿਤਾਨ੍ਸਾਸੂਨ੍ਕੇਵਲਮਤ੍ਯਜਨ੍ਮृਤਸਮਾਨੇਕੈਕਸ਼ਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨ੍
ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੇਦ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਦੂਰ ਭਜਾਏ ਗਏ, ਤੇ ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ, ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ।
ਯਵਨਾਨ੍ਵਿਗਤਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੂਨ੍ਕਾਂਬੋਜਾਂਸ਼੍ਚਬੁਕਾਨ੍ਵਿਤਾਨ੍
ਉਸ ਨੇ ਯਵਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦਾਡੀਆਂ ਗੁਆਚ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਕਾਂਬੋਜ ਤੇ ਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਆਏ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ।
ਵੇਦੋਕ੍ਤਕਰ੍ਮਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾਨ੍ਵਿਪ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਾਨ੍
ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜੋ ਵੇਦ ਰੀਤਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ, ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਛੱਡੇ ਗਏ ਸਨ।
ਤਤਸ੍ਤੇ ਰਿਪਵਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਾਚਾਰਲਕ੍ਸ਼ਣਾਃ
ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੰਗੀ ਚਲਣ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ—