ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇषਾਂ ਦਿਵਾ ਜਨ੍ਮ ਬਲਿਨਸ੍ਤੇਨ ਤੇ ਦਿਵਾ
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਵਿਚ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਦਿਨ ਵਿਚ ਤਾਕਤਵਰ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਣੇਭ੍ਯੋ ਰਾਤ੍ਰਿਜਨ੍ਮਾਨੋ ਹ੍ਯਜੇਯਾ ਨਿਸ਼ਿ ਤੇਨ ਤੇ
ਜੋ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਨਮ ਲਏ, ਉਹ ਰਾਤ ਵਿਚ ਅਜੈ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਜੈ ਹਨ।
ਪਿਤॄਣਾਂ ਮਾਨੁषਾਣਾਂ ਚ ਅਤੀਤਾਨਾ ਗਤੇषੁ ਵੈ
ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ,
ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਨੀ ਸਂਧ੍ਯਾ ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯੇਤਾਨਿ ਤਾਨਿ ਵਾ
ਚਾਂਦਨੀ, ਰਾਤ, ਦਿਨ ਤੇ ਸਾਂਝ—ਇਹ ਚਾਰ ਹੀ ਉਹ ਹਨ।
ਅਂਭਾਂਸ੍ਯੇਤਾਨਿ ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਦੇਵਦਾਨਵਮਾਨੁषਾਨ੍
ਇਹ ਪਾਣੀਆਂ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।
ਤਾਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਤਤੋ ਚ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਂ ਤਤੋ ऽਨ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਉਹ ਚਾਂਦਨੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ।
ਤਤੋ ऽਨ੍ਯਾਃ ਸੋਂऽਧਕਾਰੇ ਚ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਵਿष੍ਟਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸृਜਨ੍
ਫਿਰ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜੋ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਨ।
ਅਮ੍ਭਾਂਸ੍ਯੇਤਾਨਿ ਰਕ੍ਸ਼ਾਮ ਉਕ੍ਤਵਨ੍ਤਸ੍ਤੁ ਤੇषੁ ਯੇ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਅਸੀਂ ਇਹ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀਏ,'
ਯੇ ऽਬ੍ਰੁਵਨ੍ ਕ੍ਸ਼ਿਣੁਮੋ ऽਮ੍ਭਾਂਸਿ ਤੇषਾਂ ਤ੍ਦृष੍ਟਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਅਸੀਂ ਪਾਣੀ ਸੁੱਕਾ ਦੇਵਾਂਗੇ', ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋ ਗਏ।
ਰਕ੍ਸ਼ੇਤਿ ਪਾਲਨੇ ਚਾਪਿ ਧਾਤੁਰੇष ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ
'ਰੱਖ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਮੂਲ ਅਰਥ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ਰਕ੍ਸ਼ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਕ੍ਸ਼ਪਣਾਦ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਉਚ੍ਯਤ
'ਰੱਖ' ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ 'ਯੱਖ' ਨਾਸ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੇ ਸ਼ੀਰ੍ਣਾ ਵ੍ਯੁਤ੍ਥਿਤਾ ਹ੍ਯੂਰ੍ਦ੍ਧਮਾਰੋ ਹਨ੍ਤਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਉਹ ਸੁੱਕ ਗਏ, ਪਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉੱਠ ਕੇ ਮੁੜ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।
ਬਾਲਾਤ੍ਮਨਾ ਸ੍ਮृਤਾ ਵ੍ਯਾਲਾ ਹੀਨਤ੍ਵਾਦਹਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਚਪਨ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਕਰਕੇ 'ਵਿਆਲ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਘੱਟਤਾ ਕਰਕੇ 'ਅਹਿ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੇषਾਂ ਲਯਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਯਃ ਸੂਰ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੌ ਘਨਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਤਾਨ੍ਸਰ੍ਪ੍ਪਾਨ੍ ਸਹੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾਨਾਵਿਵੇਸ਼ ਵਿषਾਤ੍ਮਕਃ
ਉਹ ਵਿਸ਼ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਾਲਾ, ਇਕਠੇ ਜਨਮੇ ਸਾਰੇ ਸੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਿਆ।
ਵਰ੍ਣੇਨ ਕਪਿਸ਼ੇਨੋਗ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਭੂਤਾਃ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਨਾਃ
ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਜੀਵ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।
ਗਾਯਤੋ ਗਾਂ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਸੁਤਾਃ
ਉਹ ਗਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਗੰਧਰਵ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਪਿਬਤੋ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਵਾਚਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਸ੍ਤੇਨ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਜਦ ਉਹ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਗੰਧਰਵ ਵਚਨ ਵਾਂਗ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇੰਝ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਛਨ੍ਦਤਸ਼੍ਚੈਵ ਛਨ੍ਦਾਸਿ ਵਯਾਂਸਿ ਵਯਸਾਸृਜਤ੍
ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਛੰਦ ਤੇ ਪੰਛੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਮੁਖਤੋਜਾਃ ਸृਜਨ੍ਸੋ ऽਥ ਵਕ੍ਸ਼ਸਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਵੀਃ ਸृਜਨ੍
ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਤਾਕਤ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਅਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।
ਪਾਦਤੋ ऽਸ਼੍ਵਾਨ੍ਸਮਾਤਙ੍ਗਾਨ੍ ਰਾਸਭਾਨ੍ ਗਵਯਾਨ੍ਮृਗਾਨ੍
ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਗਧੇ, ਜੰਗਲੀ ਗਾਂ ਤੇ ਹਿਰਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।
ਓषਧ੍ਯਃ ਫਲ ਮੂਲਿਨ੍ਯੋ ਰੋਮਭ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਜ੍ਞਿਰੇ
ਉਸਦੇ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਦਵਾਈ ਵਾਲੀਆਂ, ਫਲ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਜੜ੍ਹੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪੌਦਿਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ।
ਅਸ੍ਯ ਤ੍ਵਾਦੌ ਤੁ ਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਮੁਖੇਪੁਰਾ
ਪਰ ਇਸ ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ—
ਏਤੇ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਃ ਸਮृਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਆਰਣ੍ਯਾਃ ਸਪ੍ਤ ਚਾਪਰੇ
ਇਹ ਸੱਤ ਪਸ਼ੂ ਘਰੇਲੂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਸੱਤ ਜੰਗਲੀ ਹਨ।
ਔਦਕਾਃ ਪਸ਼ਵਃ षष੍ਠਾਃ ਸਪ੍ਤਮਾਸ੍ਤੁ ਸਰੀਸृਪਾਃ
ਛੇਵੇਂ ਪਸ਼ੂ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਸਰਪ ਹਨ।
ਮਰ੍ਕਟਃ ਸਪ੍ਤਮੋ ਹ੍ਯੇषਾਂ ਚਾਰਣ੍ਯਾਃ ਪਸ਼ਵਸ੍ਤੁ ਤੇ
ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ, ਸੱਤਵੇਂ ਬਾਂਦਰ ਹਨ, ਤੇ ਇਹੀ ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂ ਹਨ।
ਅਗ੍ਨਿष੍ਟੋਮਂ ਚ ਯਜ੍ਞਾਨਾਂ ਨਿਰ੍ਮਮੇ ਪ੍ਰਥਮਾਨ੍ਮੁਖਾਤ੍
ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਬਣਾਇਆ।
ਬृਹਤ੍ਸਾਮ ਤਥੋਕ੍ਤਂ ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਤ੍ਸੋ ऽਸृਜਨ੍ਮੁਖਾਤ੍
ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਹਤਸਾਮ ਅਤੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਣਾਇਆ।
ਵੈਰੂਪ੍ਯਮਤਿਰਾਤ੍ਰਂ ਚ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਤ੍ਸੋ ऽਸृਜਨ੍ਮਖਾਤ੍
ਉਸ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਵੈਰੂਪਿਆ ਅਤੇ ਅਤਿਰਾਤ੍ਰਾ ਬਣਾਇਆ।
ਅਨੁष੍ਟੁਭਂ ਸਵੈਰਾਜਂ ਚਤੁਰ੍ਥਾਦਸृਜਨ੍ਮੁਖਾਤ੍
ਚੌਥੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ ਅਤੇ ਸਵੈਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ।