ਭਾਰਤਾਦੀਨਿ ਵਰ੍षਾਣਿ ਨਦੀਭਿਃ ਪਰ੍ਵਤੈਸ੍ਤਥਾ
ਭਾਰਤ ਆਦਿ ਦੇਸ਼, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਜਂਬੂਦ੍ਵੀਪਾਦਯੋ ਦ੍ਵੀਪਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰੈਃ ਸਪ੍ਤਭਿਰ੍ਵृਤਾਃ
ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟਾਪੂ, ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਸਪ੍ਰਮਾਣਾ ਇਮੇ ਲੋਕਾਃ ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਾ ਚ ਮੇਦਿਨੀ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਂ ਚੈਤਤ੍ਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਪਰਿਣਾਮੈਕਦੇਸ਼ਿਕਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੁਢਲੀ ਮਾਟੀ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਦਲਾਵੀ ਰੂਪ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋਸ਼੍ਚੈਵ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਸ਼ੇषਤਃ
ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਧਰਤੀ — ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਾਦ੍ਯਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ ਪੁਣ੍ਯਾ ਮਾਨਸੋਤ੍ਤਰਮੂਰ੍ਧਨਿ
ਮਹੇਂਦਰ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਮਾਨਸੋਤਤਰ ਮੈਰੂ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਨਾਗਵੀਥ੍ਯਕ੍ਸ਼ਵੀਥ੍ਯੋਸ਼੍ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ
ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਲੋਕਾਲੋਕਸ੍ਯ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਯਾ ਅਹ੍ਨੋ ਵਿषੁਵਤਸ੍ਤਥਾ
ਲੋਕਾਲੋਕ ਦੀ ਹੱਦ, ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੁਵਤ — ਇਹ ਸਭ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਿਤॄਣਾਂ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਚ ਪਨ੍ਥਾਨੌ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰੌ
ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਰਸਤੇ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਚ ਪਦਂ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਧਰ੍ਮਾਦ੍ਯਾ ਯਤ੍ਰ ਚ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਆਦਿ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਧृਤਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਚ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍
ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤੇ ਮਾੜੀ ਕਿਸਮਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਭਗਵਾਨ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪ੍ਪਤਿ ਦਿਵਃ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਅਤੇ ਘਟਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰਪ੍ਸਰੋਭਿਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਾਮਣੀਸਰ੍ਪਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ
ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਮੁਖੀਆਂ, ਸੱਪਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵृਦ੍ਧਿਕ੍ਸ਼ਯੌ ਚ ਸੋਮਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਸੋਮਕਾਰਿਤੌ
ਚੰਦ ਦੀ ਵਾਧ ਅਤੇ ਘਟ, ਜੋ ਚੰਦ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਪੁਚ੍ਛੇ ਧ੍ਰੁਵਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਾ ਦਾ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੂੰਛ 'ਤੇ ਧ੍ਰੁਵ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨਿਵਾਸਾ ਯਤ੍ਰ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾਮ੍
ਉਹ ਥਾਂ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਵਸਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਸ਼੍ਚਰਸ਼੍ਮੀਨਾਂ ਨਾਮਤਃ ਕਰ੍ਮਤੀਰ੍ਥਤਃ
ਕਿਰਣਾਂ ਦੇ ਵੰਡ, ਨਾਮ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਵੇਸ਼੍ਯਾਰੂਪਾਤ੍ਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਪਰਿਮਾਣੋ ਮਹਾਦ੍ਭਵਃ
ਮੁਢਲੀ ਮਾਟੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਾਪ, ਜੋ ਵੇਸ਼ਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਿਤॄਣਾਂ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਾਣਾਂ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵਾ ਮृਤਸ੍ਯ ਚ
ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕਗਤਾਨਾਞ੍ਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨਾਞ੍ਚਾਪ੍ਯਧੋਗਤਿਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਯੁਗਸਂਖ੍ਯਾਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਚ ਕृਤਂ ਯੁਗਮ੍
ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਮਾਪ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ਧਰ੍ਮਤਸ੍ਤਥਾ
ਵਰਨਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸ਼ਬ੍ਦਤ੍ਵਂ ਚ ਪ੍ਰਧਾਨਾਤ੍ਤੁ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਮृਤੇ ਮਨੁਮ੍
ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਸੁਰਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਸਵਾਇੰਭੂ ਮਨੁ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ।
ਦ੍ਵਾਪਰਸ੍ਯ ਕਲੇਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪੇਣ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍
ਦਵਾਪਰ ਅਤੇ ਕਲਿਜੁਗ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਤਦੇਵ ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਇਹੀ ਸਭ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦਾ ਲਕੜ ਹੈ।
ਤਥਾ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿਸਂਧਾਨਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ऋषੀਣਾਂ ਚ ਗਤਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਕਾਲਜ੍ਞਾਨਗਤਿਸ੍ਤਥਾ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਚਾਲ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤੀਨਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਜਨ੍ਮ ਚੈਵ ਹਿ
ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿਚ ਚਕਰਵਰਤੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਅਤੇ ਜਨਮ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਙ੍ਗੁਲੈਰ੍ਹਾਸਨਂ ਚੈਵ ਭੂਤਾਨਾਂ ਯਚ੍ਚ ਚੋਚ੍ਯਤੇ
ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਪ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਾਸੀ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਪ੍ਤਵਿਧਂ ਚੈਵ ऋषਿਗੋਤ੍ਰਾਨੁਕੀਰ੍ਤਨਮ੍
ਵਾਕ ਦੀ ਸੱਤ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।