ਸ਼ਿਖਾਮਾਰਭ੍ਯ ਪਾਦਾਨ੍ਤਂ ਪੁਥ੍ਕਰਾਕ੍ਸ਼ਂ ਦ੍ਵਿਧਾਕਰੋਤ੍
ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੈਰਾਂ ਤਕ, ਰਾਮ ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ।
ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਸੁਮਾਹਜ੍ਜਾਤਂ ਦਿਵਿ ਚੈਵ ਦਿਵੌ ਕਸਾਮ੍
ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ, ਅਜੋਬਾ ਘਟਨਾ ਹੋਈ।
ਤਤ੍ਸੈਨ੍ਯਮਦਹਤ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਪਾਵਕੋ ਵਿਪਿਨਂ ਯਥਾ
ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਉਸ ਫੌਜ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ਤਤੋ ਵਾਜਿਰਥੇਭਮਾਨਵਾ ਨਿਕृਤ੍ਤਗਾਤ੍ਰਾਃ ਸ਼ਤਸ਼ੋ ਨਿਪੇਤੁਃ
ਫਿਰ ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਵੱਖ ਹੋ ਚੁੱਕੇ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ।
ਹਾ ਤਾਤ ਮਾਤਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਜਲ੍ਪਮਾਂਨਾ ਭਸ੍ਮੀਬਭੂਵੁਃ ਸੁਵਿਚੂਰ੍ਣਿਤਾਸ੍ਤਦਾ
‘ਹਾ ਪਿਤਾ, ਹਾ ਮਾਤਾ’ ਕਹਿ ਕੇ ਰੋਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਟ-ਚੁੱਟ ਕੇ ਰਾਖ ਹੋ ਗਏ।
ਅਨੇਕਰਾਜਨ੍ਯਕੁਲਂ ਹਤੇਸ਼੍ਵਰਂ ਇਤਂ ਨਵਾਕ੍ਸ਼ੌਹਿਣਿਕਂ ਭृਸ਼ਾਤੁਰਮ੍
ਕਈ ਰਾਜਕੁਲ, ਆਪਣੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨੌ ਵੱਡੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ।
ਆਜਗਾਮ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਃ ਸੁਵਰ੍ਣਰਥਮਾਸ੍ਥਿਤਃ
ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵੀਰ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਇਆ।
ਦਸ਼ਨਲ੍ਵਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਸ਼ਤਵਾਜਿਯੁਤਂ ਨृਪਃ
ਰਾਜਾ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਛੋਟੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਸੌ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ।
ਬਭੌ ਸ੍ਵਰ੍ਲੋਕਮਾਰੋਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਦੇਹਤਿ ਸੁਕृਤੀ ਯਥਾ
ਉਹ ਐਸਾ ਚਮਕਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਨੇਕ ਆਤਮਾ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਸੇਨਾਃ ਸਂਵ੍ਯੂਹ੍ਯ ਸਂਤਸ੍ਥੁਃ ਸਂਗ੍ਰਾਮੇ ਪਿਤੁਰਾਜ੍ਞਯਾ
ਫੌਜਾਂ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ 'ਤੇ, ਲੜਾਈ ਲਈ ਕਤਾਰਬੱਧ ਹੋ ਕੇ ਖੜੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ।
ਕਾਲਾਨ੍ਤਕਯਮਪ੍ਰਖ੍ਯਂ ਯੋਦ੍ਧੁਂ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ
ਉਹ ਲੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲਾ ਮੌਤ।
ਜਗ੍ਰਾ ਹ ਭਾਰ੍ਗਵੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਸਮਰੇ ਜੇਤੁਮੁਦ੍ਯਤਃ
ਉਸਨੇ ਭਾਰਗਵ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਯਥਾ ਬਲਾਹਕੋ ਵੀਰ ਪਰ੍ਵਤੋਪਰਿ ਵਰ੍षਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਵਿਰੇ
ਜਗ੍ਰਾਹ ਸ੍ਵਘਨੁਰ੍ਦਿਵ੍ਯਂ ਬਾਣਵਰ੍षਂ ਤਥਾਕਰੋਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦਿਵਿਆ ਧਨੁਸ਼ ਫੜਿਆ ਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਚਕ੍ਰਤੁਰ੍ਯਦ੍ਧਮਤੁਲਂ ਤੁਮੁਲਂ ਲੋਮਹਰ੍षਣਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕ ਅਜੋਕੇ, ਭੜਕਦਾਰ ਤੇ ਰੋਮਾਂ ਖੜੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ।
ਵਧਾਯ ਭਾਰ੍ਗਵੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰਧृਗਬਲੀ
ਭਾਰਗਵ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਤੇ ਅਸਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
ਤਤੋ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਸਦਾ ਸਕ੍ਤੇ ਦ੍ਵੇ ਚਾਪ੍ਯ ਸ੍ਤ੍ਰੇ ਨਰਾਧਿਪ
ਫਿਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਦੋ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਦੋ ਅਸਤਰਾਂ ਸਨ, ਰਾਜਾ।
ਤ੍ਰਯੋ ਲੋਕਾਃ ਸਪਾਤਾਲਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਨ੍ਮਹਦਦ੍ਭੁਤਮ੍
ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵੀ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਚੰਭਾ ਘਟਨਾ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ।
ਰਾਮਸ੍ਤਦਾ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਣਾਸ਼ਂ ਜਗਨ੍ਨਿਵਾਸੋਕ੍ਤਮਥਾਸ੍ਮਰਤ੍ਤਦਾ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਜਗਤ ਦੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕੀਤੇ।
ਇਤਿ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭੁਰੁਗ੍ਰਤੇਜਾ ਨੇਤ੍ਰਦ੍ਵਯੇਨਾਥ ਤਦਸ੍ਤ੍ਰਯੁਗਮਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸਚੇ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਅਸਤਰਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਵੇਖੀ।
ਧ੍ਯਾਨਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਤਤਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸ੍ਤ੍ਰਯੁਗ੍ਮਂ ਵਿਗਤਪ੍ਰਭਾਵਮ੍
ਫਿਰ ਧਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਅਸਤਰਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗੁਆ ਬੈਠੀ।
ਸ ਜਾਮਦਗ੍ਨ੍ਯੋ ਮਹਾਤਾਂ ਮਹੀਯਾਨ੍ਸ੍ਰष੍ਟੁਂ ਤਥਾ ਪਾਲਯਿਤੁਂ ਨਿਹਨ੍ਤੁਮ੍
ਉਹ ਜਮਦਗਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਵੱਡੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਬਣਾਉਣ, ਰੱਖਣ ਤੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਸੀ।
ਧਨੁਰ੍ਦ੍ਧਰਃ ਸ਼ੂਰਤਮੋ ਮਹਸ੍ਵਾਨ੍ਸਦਗ੍ਰਣੀਃ ਸਂਸਦਿ ਤਥ੍ਯਵਕ੍ਤਾ
ਧਨੁਸ਼ ਫੜਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਚਮਕਦਾਰ, ਸਭਾ ਵਿਚ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਏਵਂ ਨृਲੋਕੇ ਪ੍ਰਥਯਨ੍ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਕਲ੍ਯਾਨਿ ਕਰੋਤਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਵ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸ ਰਾਮਃ ਪ੍ਰਥਿਤਪ੍ਰਭਾਵਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਦਸ੍ਤ੍ਰਯੁਗ੍ਮਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਜੋ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਉਹ ਅਸਤਰਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਤੁਣੀਰਤਃ ਪਤ੍ਰਿਯੁਗਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਪੁਙ੍ਖੇ ਨਿਧਾਯਾਥ ਧਨੁਰ੍ਜ੍ਯਕਾਯਾਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤੂਣੀ ਵਿਚੋਂ ਪੰਖ ਵਾਲੇ ਦੋ ਤੀਰ ਲਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੀਰ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਡੋਰੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ।
ਸ ਕृਤ੍ਤਕਰ੍ਣੋ ਨृਪਤਿਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਵਿਨਿਰ੍ਜਿਤਾਸ਼ੇषਜਗਤ੍ਪ੍ਰਵੀਰਃ
ਉਹ ਰਾਜਾ, ਕ੍ਰਿਤਕਰਨ, ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਧਰਾਧੀਸ਼ਤਨੁਰ੍ਵਿਵਰ੍ਣਾ ਗਤਾਨੁਭਾਵਾ ਨृਪਤੇਰ੍ਬਭੂਵ
ਇਕ ਪਲ ਲਈ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਸਰੀਰ ਫਿੱਕਾ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਤਃ ਸ ਰਾਜਾ ਨਿਜਵੀਰ੍ਯਵੈਭਵਂ ਸਮਸ੍ਤਲੋਕਾਧਿਕਤਾਂ ਪ੍ਰਯਾਤਮ੍
ਫਿਰ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਵਿਰਤਾ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਆ ਤੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਦਧ੍ਯੌ ਪੁਨਰ੍ਮੀਲਿਤਲੋਚਨੋ ਨृਪੌ ਦਤ੍ਤਂ ਤਮਾਤ੍ਰੇਯਕੁਲਪ੍ਰਦੀਪਮ੍
ਮੁੜ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਤਰੇਯ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਜੋਤ ਦੇ ਦਾਨ ਨੂੰ ਸੋਚਿਆ।