ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤੁ ਤਾ ਮੋਹਾਦ੍ਧਰ੍ਮ੍ਮਂ ਤਂ ਨਾਨ੍ਵਪਾਲਯਨ੍
ਮੋਹ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਉਹ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਇਆ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਬੁਦ੍ਧਾ ਤੁ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਯਾਥਾਤਥ੍ਯੇਨ ਸ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਸੀ, ਠੀਕ-ਠੀਕ ਜਾਣ ਲਿਆ।
ਯਾਜਨਾਧ੍ਯਾਪਨੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਥਾ ਦਾਨਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਯਜਨ, ਪਾਠ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਲੈਣ ਦੇ ਕੰਮ ਦਿੱਤੇ।
ਪਾਸ਼ੁਪਾਲ੍ਯਂ ਚ ਵਾਣਿਜ੍ਯਂ ਕृषਿਂ ਚੈਵ ਵਿਸ਼ਾਂ ਦਦੌ
ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਚਰਾਉਣ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਕੰਮ ਦਿੱਤੇ।
ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਨਿ ਚ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਂ ਪੁਨਃ
ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਮ ਕਰਤੱਬ ਦਿੱਤੇ।
ਕਰ੍ਮਾਜੀਵਂ ਤੁ ਵੈ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤੇषਾਮਿਹ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਦਿੱਤਾ।
ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਕ੍ਰਿਯਾਵਤਾਮ੍
ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵੈਸ਼੍ਯਾਨਾਂ ਮਾਰੁਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ੍ਵਸ੍ਵਕਰ੍ਮੋਪਜੀਵਿਨਾਮ੍
ਵੈਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮਾਰੁਤ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਯੋਗ੍ਯਾਚਾਰਵਤਾਂ ਸਤਾਮ੍
ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਨੇਕ ਅਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੀਵਨ-ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤਃ ਸ੍ਥਿਤੇषੁ ਵਰ੍ਣੇषੁ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਹ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਾਨ੍
ਜਦੋਂ ਵਰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੀ ਰਚ ਦਿੱਤੇ।
ਆਸ਼੍ਰਮਾਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਹ੍ਯੇਤਾਨ੍ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਸ੍ਥਾਪਯਨ੍ਪ੍ਰਭੁਃ
ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।
ਕृਤਕਰ੍ਮ੍ਮ ਕृਤਾਵਾਸਾ ਆਸ਼੍ਰਮਾਦੁਪਭੁਞ੍ਜਤੇ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਨਿਰ੍ਦ੍ਦਿਦੇਸ਼ ਤਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਧਰ੍ਮਾਨ੍ਪ੍ਰਭਾ षਤੇ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਧਰਮ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।
ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣਾਤ੍ਮਕਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਗृਹਸ੍ਥਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਪਹਿਲਾਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਚਾਰ ਵਰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਚ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵ੍ਰਤੈਸ਼੍ਚ ਨਿਯਮੈਸ੍ਤਥਾ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਵ੍ਰਤਾਂ ਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਇਤ੍ਯੇष ਵੈ ਗृਹਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸਮਾਸਾਦ੍ਧਰ੍ਮਸਂਗ੍ਰਹਃ
ਇਹ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਲਈ ਕਰਤਵਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।
ਗੁਰੁਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਣਂ ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਂਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਃ
ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਈ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਤੇ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਉਭੇ ਸਂਧ੍ਯੇ ਵਗਾਹਸ਼੍ਚ ਹੋਮਸ਼੍ਚਾਰਣ੍ਯਵਾਸਿਨਾਮ੍
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਸੰਧੀਆਂ, ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਤੇ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਨਿਯਮ ਹੈ।
ਅਪ੍ਰਮਾਦੋ ऽਵ੍ਯਵਾਯਸ਼੍ਚ ਦਯਾ ਭੂਤੇषੁ ਚ ਕ੍ਸ਼ਮਾ
ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ, ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨੀ ਤੇ ਮਾਫ਼ੀ ਦੇਣਾ—ਇਹ ਕਰਤਵ ਹਨ।
ਦਸ਼ਲਕ੍ਸ਼ਣਕੋ ਹ੍ਯੇष ਧਰ੍ਮਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸ੍ਵਯਂਭੂਵਾ
ਇਹ ਦਸ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਧਰਮ, ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਤੇषਾਂ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯਸ਼ੁष੍ਮਿਂ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਨਾ ਮਚष੍ਟ ਸਃ
ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਇਕ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਥਾਂ ਵੀ ਦੱਸੇ।
ਸ੍ਮृਤਂ ਤੇषਾਂ ਤੁ ਯਤ੍ ਸ੍ਥਾਨਂ ਤਦੇਵ ਗੁਰੁਵਾਸਿਨਾਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਥਾਂ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਹੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਂ ਗृਹਸ੍ਥਾਨਾਂ ਨ੍ਯਾਸਿਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤਿਆ ਹੈ; ਸੰਨਿਆਸੀ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਣਾ।
ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਿਣਸ੍ਤਾਨਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤਾਨਿ ਤੁ
ਹੋਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਥਾਂ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹਨ।
ਪਂਥਾਨਃ ਪਿਤृਯਾਨਾਸ੍ਤੁ ਸਮृਤਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਵ ਤੇ
ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਚਾਰ ਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਥੈਵ ਪਿਤृਯਾਨਾਨਾਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾ ਦ੍ਵਾਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਲਈ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾ ਪ੍ਰਜਾ ਨਾ ਵਰ੍ਦ੍ਧਂਤ ਵਰ੍ਣਧਰ੍ਮਸਮਾਸਿਕਾਃ
ਜਦੋਂ ਵਰਨ ਤੇ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵਧਦੇ ਨਹੀਂ,
ਆਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁ ਸ਼ਰੀਰੇਭ੍ਯਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾਸ਼੍ਚੈਵਾਤ੍ਮਨਾ ਤੁ ਤਾਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ, ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਹੀ ਬਣੇ।
ਤਤੋ ऽਨ੍ਯਾਂ ਮਾਨਸੀਂ ਸੋ ऽਥ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸ੍ਰष੍ਟੁਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਰਮੇ
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾਨਾਂ ਸਾਧਕਾਸ਼੍ਚ ਯਾਃ
ਜੋ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ, ਮੋਖ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਪੂਰੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।