ਅਵਸ਼੍ਯਭਾਵਿਨਾਰ੍ਥੇਨ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਵਸ਼ੇਨ ਚ
ਅਣਮਟ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਅਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ,
ਵृਕ੍ਸ਼ਗੁਲ੍ਮੌषਧੀਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਤੁ ਯਥਾਬਲਮ੍
ਰੁੱਖ, ਬੂਟੇ ਅਤੇ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮਾਨਸਾਸ੍ਤੇ ਵੈ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਯੇ ਜਨਾਦਿਹ
ਜੋ ਜੀਵ ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ,
ਤਤ ਆਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਾਸ੍ਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਪੁਨਃ
ਉਹ ਮੁੜ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਆਏ।
ਭਾਵਿਤਾਃ ਪੂਰ੍ਵਜਾਤੀषੁ ਖ੍ਯਾਤ੍ਯਾ ਤੇ ਸ਼ੁਭਪਾਪਯੋਃ
ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵੀਤਲੋਭਾ ਜਿਤਾਤ੍ਮਾਨੋ ਨਿਵਸਂਤਿ ਸ੍ਮृਤੇषੁ ਵੈ
ਜੋ ਲੋਭ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿਚ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਤੇषਾਂ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵਾਬਲਾਸ਼੍ਚ ਯੇ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਤਬ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਵਿਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨੇषੁ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨੇषੁ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਤੇ ਟਕਰਾਅ ਕਰਨ ਲੱਗੇ,
ਪ੍ਰਨष੍ਟਾ ਗृਹ੍ਯਮਾਣਾ ਵੈ ਮੁष੍ਟਿਭ੍ਯਾਂ ਸਿਕਤਾ ਯਥਾ
ਉਹ ਜਦੋਂ ਫੜੇ ਜਾਂਦੇ, ਮਿੱਟੀ ਹਥੇਲੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਲਿੱਪ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ।
ਫਲੈਰ੍ਗृਹ੍ਣਂਤਿ ਪੁष੍ਪੈਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਮੂਲੈਸ਼੍ਚ ਤਾਃ ਪੁਨਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫਲਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੁੜ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ।
ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਵਿष੍ਟਾਸ੍ਤਦਾ ਸਰ੍ਵਾ ਜਗ੍ਮੁਸ੍ਤਾ ਵੈ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਮ੍
ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਵਯੰਭੂ ਦੇ ਕੋਲ ਗਏ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਂਭੂਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤਾਸਾਂ ਮਨੀषਿਤਮ੍
ਪਵਿੱਤਰ ਸਵਯੰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਣ ਲਈ।
ਗ੍ਰਸ੍ਤਾਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਤ੍ਵੋषਧ੍ਯੋ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਰੂਹਤ੍ਪੁਨਃ
ਜਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਧਰਤੀ ਨੇ ਉਹ ਜੜੀਆਂ ਖਾ ਲੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ।
ਦੁਗ੍ਧੇਯਂ ਗੌਸ੍ਤਦਾ ਤੇਨ ਬੀਜਾਨਿ ਵਸੁਧਾਤਲੇ
ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ।
ਓषਧ੍ਯਃ ਫਲਪਾਕਾਤਾਃ ਕ੍ਸ਼ਣਸਪ੍ਤਵਸ਼ਾਸ੍ਤੁ ਤਾਃ
ਜਦੋਂ ਜੜੀਆਂ ਦੇ ਫਲ ਪੱਕ ਗਏ, ਉਹ ਸੱਤ ਪਲਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਹਕ ਵਿੱਚ ਰਹੀਆਂ।
ਪ੍ਰਿਯਂਗਵ ਉਦਾਰਾਸ੍ਤੇ ਕੋਰਦੁष੍ਟਾਃ ਸਵਾਮਕਾਃ
ਪ੍ਰਿਯੰਗਵਾ, ਉਦਾਰਾ, ਕੋਰਦੁਸ਼ਾ ਤੇ ਸਵਾਮਕਾ—
ਹਰਿਕਾਸ਼੍ਚਰਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਗਮਃ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਹਰੀਕਾ, ਚਰਕਾ, ਤੇ ਗਮਾ—ਇਹ ਸੱਤ ਦਸ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਨੀਵਾਰਾ ਜਰ੍ਤਿਲਾਃ ਸਗਵੇਧੁਕਾਃ
ਸ਼ਿਆਮਕਾ, ਨੀਵਾਰਾ, ਜਰਤਿਲਾ ਤੇ ਗਵੇਧੁਕਾ ਵੀ—
ਗ੍ਰਾਮਾਰਣ੍ਯਾਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਹ੍ਯੇਤਾ ਓषਧ੍ਯਸ੍ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼
ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਚੌਦਾਂ ਜੜੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਫਾਲਕृष੍ਟਾਸ੍ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਰਣ੍ਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼
ਇਹ ਪਿੰਡ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਚੌਦਾਂ ਜੜੀਆਂ ਹਲ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ।
ਮੂਲੈਃ ਫਲੈਸ਼੍ਚ ਰੋਹੈਸ਼੍ਚਗृਹ੍ਣਨ੍ਪੁष੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਯਤ੍ਫਲਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਫਲਾਂ ਤੇ ਨਵੇਂ ਪੱਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆ, ਤੇ ਜੋ ਵੀ ਫਲ ਮਿਲਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਖਾ ਕੇ ਪਾਲਿਆ।
ऋਤੁਪੁष੍ਪਫਲਾਸ੍ਤਾ ਵੈ ਓषਧ੍ਯੋ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਤ੍ਵਿਹ
ਇਥੇ ਜੜੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ।
ਤਤਸ੍ਤਾਸਾਂ ਚ ਪृਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥੈ ਵਾਰ੍ਤੋਪਾਯਂ ਚਕਾਰ ਹ
ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਾਇਆ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਚੌषਧ੍ਯਃ ਕृष੍ਟਪਚ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਜਜ੍ਞਿਰੇ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹਲ ਨਾਲ ਉਗਾਈਆਂ ਜੜੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ।
ਮਰ੍ਯਾਦਾਂ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਯਯਾਰਕ੍ਸ਼ਤ੍ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਹੱਦਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ।
ਇਤਰੇषਾਂ ਕृਤਤ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਨ੍
ਉਸ ਨੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।
ਸਤ੍ਯਂ ਬੂਤ ਯਥਾਭੂਤਂ ਧ੍ਰੁਵਂ ਵੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਸ੍ਤੁ ਤਾਃ
ਸੱਚ, ਹਕੀਕਤ ਅਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਕ੍ਰੀਤਾਨਿ ਨਾਸ਼ਯਂਤਿ ਸ੍ਮ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਤੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
ਸੇਵਂਤਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰਵਂਤਸ਼੍ਚ ਪਰਿਚਰ੍ਯਾਸੁ ਯੇ ਰਤਾਃ
ਜੋ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਲਈ ਦੌੜ-ਭੱਜ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।
ਤੇषਾਂ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਧਰ੍ਮਾਂਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤੁ ਵ੍ਯਦਧਾਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਅਤੇ ਧਰਮ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ।