ਨਿਸ਼੍ਚੇष੍ਟਂ ਪਰਿਤਂ ਭੂਮੌ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਪਤਿਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।
ਅਨ੍ਵਾਹਤੇਵਾਸ਼ਨਿਨਾ ਮੂਰ੍ਛਿਤਾਨ੍ਯਪਤਦ੍ਭੁਵਿ
ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਝਟਕਾ ਲੱਗਣ ਤੇ, ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।
ਪਤਿਤ੍ਵੋਤ੍ਥਾਯ ਸਾ ਭੂਯਃ ਸੁਸ੍ਵਰਂ ਪ੍ਰਰੁਰੋਦ ਹ
ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮੁੜ ਉਠੀ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ।
ਅਸ਼੍ਰੁਪੂਰ੍ਮਮੁਖੀ ਦੀਨਾ ਪਤਿਤਾ ਸ਼ੋਕਸਾਗਰੇ
ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬੇਚਾਰੀ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ।
ਹਾ ਧਿਗਤ੍ਯਨ੍ਤਸ਼ਾਨ੍ਤ ਤ੍ਵਂ ਨੈਵ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ ਚੇਦृਸ਼ਮ੍
ਹਾਏ! ਸ਼ਰਮ! ਹੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਜੀਵ, ਤੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਹਾਲ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।
ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤ੍ਵਾਨਾਥਾਮਗਾਧੇ ਮਾਂ ਕ੍ਵ ਚ ਯਾਤੋ ऽਸਿ ਮਾਨਦ
ਮੈਨੂੰ ਬਿਨਾ ਸਹਾਰੇ ਇਸ ਗਹਿਰੀ ਖਾਈ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਹੇ ਇੱਜ਼ਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ?
ਯਾਸਿ ਯਤ੍ਰ ਤ੍ਵਮੇਕਾਕੀ ਤਤ੍ਰ ਮਾਂ ਨੇਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਨ ਦੀਰ੍ਯਤੇ ਮਹਾਭਾਗ ਕਠਿਨਾਃ ਖਲੁ ਯੋषਿਤਃ
ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਾਕਈ ਕਠੋਰ ਹਨ, ਉਹ ਟੁੱਟਦੇ ਨਹੀਂ।
ਚੁਕ੍ਰੋਸ਼ ਰਾਮਰਾਮੇਤਿ ਭृਸ਼ਂ ਦੁਃਖਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾ
ਤਕਲੀਫ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਬਾਰ-ਬਾਰ 'ਰਾਮਾ! ਰਾਮਾ!' ਚੀਕ ਪਈ।
ਅਕृਤਵ੍ਰਣਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਾਯ ਨ੍ਯਵਰ੍ਤ੍ਤਤ
ਜੋ ਕਦੇ ਜਖਮੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ।
ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨੁਦ੍ਵਿਗ੍ਨਹृਦਯਸ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਾਪਾਸ਼੍ਰਮਂ ਵਿਭੁਃ
ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਵੱਡਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜਲਦੀ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਨਵਿਭੂਤੇਵ ਸ਼ੋਕੇਨ ਪ੍ਰਾਰੁਦਦ੍ਰੇਣੁਕਾ ਪੁਨਃ
ਗਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਗੁਆ ਕੇ, ਰੇਣੁਕਾ ਮੁੜ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ।
ਉਭਾਭ੍ਯਾਮਪਿ ਹਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਮੁਦਰਂ ਸਮਤਾਡਯਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਇਕਸਾਰ ਮਾਰਿਆ।
ਕੁਰਰੀਮਿਵ ਸ਼ੋਕਾਰ੍ਤ੍ਤਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੁਃਖਮੁਪੇਯਿਵਾਨ੍
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ, ਕੁਰਰੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪ ਵੀ ਗ਼ਮ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ।
ਨੇਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਮਸ਼੍ਰੁਪੂਰ੍ਣਾਭ੍ਯਾਂ ਤਸ੍ਥੌ ਭੂਮਾਵਰ੍ਧੋਮੁਖਃ
ਉਸ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਥੱਲੇ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਕਿਮਿਦਂ ਭृਗੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਨੈਤਤ੍ਵਯ੍ਯੁਪਪਾਦ੍ਯਤੇ
ਭ੍ਰਿਗੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਧृਤਿਮਨ੍ਤੋ ਮਹਾਨ੍ਤਸ੍ਤੁ ਦੁਃਖਂ ਕੁਰ੍ਵਤਿ ਨ ਵ੍ਯਯੇ
ਸੱਚਮੁੱਚ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਧੀਰ ਲੋਕ ਦੁਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੇ।
ਤ੍ਯਜ ਸ਼ੋਕਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਨ ਤਤ੍ਪਾਤ੍ਰਂ ਭਵਦृਸ਼ਾਃ
ਮਹਾਬਾਹੂ, ਦੁਖ ਛੱਡ ਦੇ; ਤੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਢੰਗ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ੋਕਸ੍ਤਸ੍ਯਾਵਕਾਸ਼ਂ ਤ੍ਵਂ ਕਥਂ ਤ੍ਦृਦਿ ਨਿਯਚ੍ਛਸਿ
ਇੰਨੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਿਲ ਦੇ ਹੋ ਕੇ, ਤੂੰ ਦੁਖ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਥਾਂ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?
ਰੁਦਤੀਂ ਬਤ ਵੈਧਵ੍ਯਸ਼ਂ ਕਾਪਹਤਚੇਤਨਾਮ੍
ਹਾਏ, ਉਹ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਕੇ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁਖ-ਦੁਰਭਾਗ ਨਾਲ ਥੱਕ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਮਾਦਤੀਤਮਖਿਲਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕृਤ੍ਯਂ ਵਿਚਿਨ੍ਤਯ
ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਉਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੁਣ ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚ।
ਰਾਮਃ ਸਂਸ੍ਤਂਭਯਾਮਾਸ ਸ਼ਨੈਰਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨਾ
ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ।
ਤ੍ਰਿਃਸਪ੍ਤਕृਤ੍ਵੋ ਹਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਮੁਦਰਂ ਸਮਤਾਡਯਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਇਕਵੀ ਵਾਰੀ ਮਾਰਿਆ।
ਰੁਦਤੀਮਲਮਂਬੇਤਿ ਸਾਂਤ੍ਵਯਾਮਾਸ ਮਾਤਰਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ, ਕਿਹਾ, 'ਹੁਣ ਰੋਣਾ ਬਸ ਕਰ।'
ਤ੍ਰਿਃਸਪ੍ਤਕृਤ੍ਵੋ ਯਦਿਦਂ ਤ੍ਵਯਾ ਵਕ੍ਸ਼ਃ ਸਮਾਹਤਮ੍
ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਛਾਤੀ ਇਕਵੀ ਵਾਰੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰੀ ਹੈ—
ਹਨਿष੍ਯੇ ਭੁਵਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਤ੍ਯਮੇਤਦ੍ਬ੍ਰਵਿਮਿ ਤੇ
ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਮਾਰਾਂਗਾ—ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵ ਨੂਨਮਾਯਾਤਮਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਵਸ੍ਤੁਨਃ
ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਕृਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧੈਰ੍ਯਂ ਸਮਾਲਂਬ੍ਯ ਤਥੇਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਭਾषਤ
ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।'
ਅਗ੍ਨੌ ਸਤ੍ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਮਾਰੇਭੇ ਦੇਹਂ ਰਾਜਨ੍ਯਥਵਿਧਿ
ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਲਈ ਅੱਗ ਵਿਚ ਠੀਕ ਰੀਤ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਸਮਾਹੂਯ ਤ੍ਵਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ: