ਨ ਚੁਕ੍ਰੋਧਾਕ੍ਰੋਧਨਤ੍ਵਂ ਸਤੋ ਹਿ ਪਰਮਂ ਧਨਮ੍
ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰਨਾ ਸਚੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਹੈ।
ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਤਸ੍ਯ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਨ ਪ੍ਰਚੁਕ੍ਰੁਧੇ
ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਉਸ ਕਰਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।
ਰਾਮੇਣਾਭੂਤ੍ਤਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤ ਏਵ ਮਹਾਤਪਾਃ
ਰਾਮ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਨਿਪਪਾਤ ਮਹਾਤੇਜਾ ਧਰਣ੍ਯਾਂ ਗਤਚੇਤਨਃ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਹੋਸ਼ ਖੋ ਬੈਠਾ।
ਕਿਙ੍ਕਰਾਨਾਦਿਸ਼ਚ੍ਛੀਘ੍ਰਂ ਧੇਨੋਰਾਨਯਨੇ ਬਲਾਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਗਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲਿਆਓ।
ਕਸ਼ਾਭਿਰਭਿਹਨ੍ਯਨ੍ਤ ਚਕृषੁਸ਼੍ਚ ਨਿਨੀषਯਾ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗਾਂ ਨੂੰ ਕੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਪਹੀਏ ਨਾਲ ਖਿੱਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਹਨ੍ਯਮਾਨਾ ਭृਸ਼ਂ ਤੈਸ਼੍ਚ ਚੁਕ੍ਰੁਧੇ ਚ ਪਯਸ੍ਵਿਨੀ
ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਮਾਰ ਖਾ ਕੇ, ਦੁੱਧ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ।
ਆਕृष੍ਯ ਪਾਸ਼ਾਨ੍ ਸੁਦृਢਾਨ੍ ਕृਤ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਮਮੋਚਯਤ੍
ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੱਸੀਆਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਗਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰ ਲਿਆ।
ਹੁਂਹਾਰਵਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਾਣਾ ਸਰ੍ਵਤੋ ऽਹ੍ਯਪਤਦ੍ਰੁषਾ
ਉਹ ਉੱਚੀ 'ਹੁੰ' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਦੌੜ ਪਈ।
ਰਾਜਮਨ੍ਤ੍ਰਿਬਲਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵ੍ਯਦ੍ਰਾਵਯਦਮਰ੍षਿਤਾ
ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਗਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ, ਉਸ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਚੌਂਹ ਪਾਸੇ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ।
ਪਸ਼੍ਯਤਾਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਗਗਨਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਦ੍ਯਤ
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਗਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹ ਗਈ।
ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਤਦ੍ਵਤ੍ਸਂ ਜਗ੍ਮੁਰੇਵਾਤਿਨਿਰ੍ਘृਣਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਦਈ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਵੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲੈ ਗਏ।
ਸ ਪਾਪਸ੍ਤਰਸਾ ਰਾਜ੍ਞਃ ਸਨ੍ਨਿਧਿਂ ਸਮੁਪਾਗਮਤ੍
ਉਹ ਪਾਪੀ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਤਦ੍ਵ੍ਰਤ੍ਤਾਨ੍ਤਮਸ਼ੇषੇਣ ਵ੍ਯਾਚਚਕ੍ਸ਼ੇ ਸਸਾਧ੍ਵਸਃ
ਕੰਬਦਿਆਂ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਵੇਰਵੇ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।
ਉਪੋਦ੍ਧਾਤਪਾਦੇਰ੍ऽਜੁਨੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਏਕੋਨਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋ ऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਉਪੋਧਾਤ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਉਣਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
ਉਦ੍ਵਿਗ੍ਨਚੇਤਾਃ ਸੁਭृਸ਼ਂ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਨੈਕਧਾ
ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਹਰਣੇ ਵਾਞ੍ਛਾ ਤਦ੍ਧਤ੍ਯਾ ਚਾਤਿਗਰ੍ਹਿਤਾ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹਨ।
ਵਚਨਂ ਤਰ੍ਹਿ ਤਾਂ ਜਹ੍ਯਾਂ ਵਿਮੂਢਾਤ੍ਮਾ ਗਤਤ੍ਰਪਃ
ਕੀ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਛੱਡ ਦਿਆਂ, ਜਦ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਲਾਜ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈ?
ਸ੍ਵਪੁਰਂ ਪ੍ਰਤਿਚਕ੍ਰਾਮ ਸਬਲਃ ਸਾਨੁਗਸ੍ਤਤਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਆਸ਼੍ਰਮਾਤ੍ਸਹਸਾ ਰਾਜਨ੍ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਕ੍ਰਾਮ ਰੇਣੁਕਾ
ਮਹਾਰਾਜ, ਰੇਣੁਕਾ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਅਚਾਨਕ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਈ।
ਨਿਸ਼੍ਚੇष੍ਟਂ ਪਰਿਤਂ ਭੂਮੌ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਪਤਿਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।
ਅਨ੍ਵਾਹਤੇਵਾਸ਼ਨਿਨਾ ਮੂਰ੍ਛਿਤਾਨ੍ਯਪਤਦ੍ਭੁਵਿ
ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਝਟਕਾ ਲੱਗਣ ਤੇ, ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।
ਪਤਿਤ੍ਵੋਤ੍ਥਾਯ ਸਾ ਭੂਯਃ ਸੁਸ੍ਵਰਂ ਪ੍ਰਰੁਰੋਦ ਹ
ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮੁੜ ਉਠੀ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ।
ਅਸ਼੍ਰੁਪੂਰ੍ਮਮੁਖੀ ਦੀਨਾ ਪਤਿਤਾ ਸ਼ੋਕਸਾਗਰੇ
ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬੇਚਾਰੀ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ।
ਹਾ ਧਿਗਤ੍ਯਨ੍ਤਸ਼ਾਨ੍ਤ ਤ੍ਵਂ ਨੈਵ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ ਚੇਦृਸ਼ਮ੍
ਹਾਏ! ਸ਼ਰਮ! ਹੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਜੀਵ, ਤੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਹਾਲ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।
ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤ੍ਵਾਨਾਥਾਮਗਾਧੇ ਮਾਂ ਕ੍ਵ ਚ ਯਾਤੋ ऽਸਿ ਮਾਨਦ
ਮੈਨੂੰ ਬਿਨਾ ਸਹਾਰੇ ਇਸ ਗਹਿਰੀ ਖਾਈ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਹੇ ਇੱਜ਼ਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ?
ਯਾਸਿ ਯਤ੍ਰ ਤ੍ਵਮੇਕਾਕੀ ਤਤ੍ਰ ਮਾਂ ਨੇਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਨ ਦੀਰ੍ਯਤੇ ਮਹਾਭਾਗ ਕਠਿਨਾਃ ਖਲੁ ਯੋषਿਤਃ
ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਾਕਈ ਕਠੋਰ ਹਨ, ਉਹ ਟੁੱਟਦੇ ਨਹੀਂ।
ਚੁਕ੍ਰੋਸ਼ ਰਾਮਰਾਮੇਤਿ ਭृਸ਼ਂ ਦੁਃਖਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾ
ਤਕਲੀਫ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਬਾਰ-ਬਾਰ 'ਰਾਮਾ! ਰਾਮਾ!' ਚੀਕ ਪਈ।
ਅਕृਤਵ੍ਰਣਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਾਯ ਨ੍ਯਵਰ੍ਤ੍ਤਤ
ਜੋ ਕਦੇ ਜਖਮੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ।