ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਸਮੁਨ੍ਨਦ੍ਧਾ ਮਜ੍ਜਯਂ ਤ੍ਯਨਯੋਨ੍ਮੁਖਾਃ
ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨੀਤਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਪਰ ਉਹ ਨਾਸ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਲੱਗ ਕੇ ਡੁੱਬ ਰਹੇ ਹਨ।
ਤਨ੍ਮਤਾਨੁਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਰਾਜਾ ਸਦ੍ਯੋ ਵਿषੀਦਤਿ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਸ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਤੁਰੰਤ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨਾ ਸਹ ਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਲੋਹਨੌਰਿਵ ਮਜ੍ਜਯੇਤ੍
ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਮੇਤ ਲੋਹੇ ਦੀ ਨੌਕ ਵਾਂਗ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਤਮਸ੍ਯ ਸੁਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ਨਾਨੁਵਰ੍ਤ੍ਤਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਤੂੰ ਇਸ ਬਹੁਤ ਮੰਦੇ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਦੀ ਰਾਏ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਆਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਮਨ੍ਤ੍ਰੀ ਰਾਜਾਨਮਿਦਂ ਭੂਯੋ ਹ੍ਯਭਾषਤ
ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਡਾਂਟ ਕੇ ਫਿਰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ।
ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਰਾਜਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਦ੍ਵਿਜੈਰ੍ਵੇਤ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ
ਰਾਜੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਸਮਝੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ।
ਵਿਨਾ ਵੈ ਭੋਜਨਾਦਾਨੇ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਪ੍ਰੋ ਨ ਵਿਨ੍ਦਤਿ
ਭੋਜਨ ਤੇ ਦਾਨ ਲਏ ਬਿਨਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਪ੍ਰਤਿਸਂਗ੍ਰਾਹਯਣੀਯਸ਼੍ਚ ਨਾਧਿਕਂ ਸਾਧਿਤਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਹੱਕ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਵਧ ਕੇ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਨੋਚੇਦ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਗਚ੍ਛਸ੍ਵਤਪਸੇ ਵਨਮ੍
ਜੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਰਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਜਾ।
ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਹਰਣੇ ਵਾਪਿ ਨਾਧਰ੍ਮਸ੍ਤੇ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਜੇ ਤੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਵੀ ਲੈ ਲਵੇਂ, ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮੂਲ੍ਯਂ ਗਵਾਸ਼੍ਵਾਦ੍ਯਮृषੇਰ੍ਥੇਨੁਃ ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯਤਾਮ੍
ਮੁੱਲ ਦੇ ਕੇ—ਚਾਹੇ ਗਾਂ, ਘੋੜੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦੌਲਤ—ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਗਾਂ ਲੈ ਲਵੋ।
ਤਪੋਧਨਾਨਾਂ ਹਿ ਕੁਤੋ ਰਤ੍ਨਸਂਗ੍ਰਹਣਾਦਰਃ
ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰਤਨ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿੱਥੇ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਥਾ ਧੇਨੁਂ ਯਾਚਿਤਃ ਸਂਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਤਿ
ਇਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਮੰਗੇਗਾ, ਉਹ ਗਾਂ ਜਰੂਰ ਦੇਵੇਗਾ।
ਸਂਗृਹ੍ਯ ਵਿਤ੍ਤਂ ਵਿਪੁਲਂ ਧੇਨੁਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿਦਾਸ੍ਯਤਿ
ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਗਾਂ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।
ਇਤਿ ਮੇ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਕਥਂ ਵਾ ਮਨ੍ਯਤੇ ਭਵਾਨ੍
ਇਹ ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਹੈ; ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਰਾਏ ਕੀ ਹੈ?
ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚਾਭੀਪ੍ਸਿਤਂ ਤਸ੍ਮੈ ਤਾਂ ਗਾਮਾਨਯ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਕ
ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਗਾਂ ਲਿਆਓ, ਮੰਤਰੀ।
ਨਿਵृਤ੍ਯ ਪ੍ਰਯਯੌ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਜਮਦਗ੍ਨੇਰਥਾਸ਼੍ਰਮਮ੍
ਫਿਰ, ਉਥੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉਹ ਜਲਦੀ ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲਿਆ।
ਸਮਿਦਾਨਯਨਾਰ੍ਥਾਯ ਰਾਮੋ ऽਪਿ ਪ੍ਰਯਯੌ ਵਨਮ੍
ਰਾਮ ਵੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਲੱਕੜ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਚਲਿਆ।
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਮਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਰਤ੍ਨਭੂਤਾ ਚ ਧੇਨੁਃ ਸਾ ਭੁਵਿ ਦੋਗ੍ਧ੍ਰੀष੍ਵਨੁਤ੍ਤਮਾ
ਉਹ ਗਾਂ, ਜੋ ਰਤਨ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ।
ਆਦਾਯ ਗੋਰਤ੍ਨਭੂਤਾਂ ਧੇਨੁਂ ਮੇ ਦਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਗਾਂ, ਜੋ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤਨ ਹੈ, ਲੈ ਕੇ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਰਾਜਾ ਵਦਾਨ੍ਯਃ ਸ ਕਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਮਭਿਵਾਞ੍ਛਤਿ
ਉਹ ਦਾਨੀ ਰਾਜਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਗਵਾਯੁਤੇਨ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਸ੍ਮੈ ਤਾਂ ਦਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਉਹ ਗਾਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਹਵਿਰ੍ਧਾਨੀਂ ਚ ਵੈ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨੋਤ੍ਸਹੇ ਦਾਤੁਮਞ੍ਜਸਾ
ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਯਜਨ ਦੀ ਗਾਂ ਸਿੱਧਾ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
ਦੇਹਿ ਧੇਨੁਮਿਮਾਮੇਕਾਂ ਤਤ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਇਹ ਇੱਕ ਗਾਂ ਦੇ ਦੋ; ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਗੁਰੁਣਾ ਯਾਚਿਤਂ ਕਿਂ ਤੇ ਵਚਸਾ ਨृਪਤੇਃ ਪੁਨਃ
ਗੁਰੂ ਨੇ ਮੰਗੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਬਚਨ ਦੀ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ?
ਯਥਾ ਬਲੇਨ ਨੀਤਾਯਾਂ ਤਸ੍ਯਾਂ ਤ੍ਵਂ ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਸਿ
ਜੇ ਉਹ ਗਾਂ ਜਬਰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਤੂੰ ਕੀ ਕਰੇਗਾ?
ਵਿਪ੍ਰੋ ऽਹਂ ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਾਵਿਤਰਣਂ ਵਿਨਾ
ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਾਂ; ਜੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨਾ ਦੇਵਾਂ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?
ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਨੇਤੁਮਾਰੇਭੇ ਮੁਨੇਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪਯਸ੍ਵਿਨੀਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਮੁਨੀ ਦੀ ਦੁੱਧ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਉਪੋਦ੍ਧਾਤਪਾਦੇ ऽष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤਿਤਮੋ ऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਉਪੋਧਾਤ ਪਾਦੇ ਵਿੱਚ ਅਠਵੀਂ-ਵੀਂ ਚੌਂਵੀ ਅਧਿਆਇ।