ਤਤਸ੍ਤੇਨੈਵ ਯੋਗੇਨ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਮੈਥੁਨਂ ਤਦਾ
ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਮੀਲਾਪ ਹੋਣ ਲੱਗਾ।
ਅਕਾਲੇ ਚਾਰ੍ਤਵੋਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਤਦਾਭਵਤ੍
ਅਣਸੁਆਉਣੇ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਗਰਭ ਬਣਿਆ।
ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਂਤਿ ਤਤਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤੇ ਗृਹਸਂਜ੍ਞਿਤਾਃ
ਫਿਰ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦਰੱਖਤ ਜੋ ਘਰ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ।
ਅਭਿਧ੍ਯਾਯਂਤਿ ਤਾਃ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਸਤ੍ਯਾਭਿਧ੍ਯਾਯਿਨਸ੍ਤਦਾ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਸੱਚੀ ਨੀਅਤ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਮੁਕੰਮਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।
ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਪ੍ਰਸੂਯਂਤੇ ਫਲਾਨ੍ਯਾਭਰਣਾਨਿ ਚ
ਕਪੜੇ, ਫਲ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਬਣ ਗਏ।
ਆਨ੍ਵੀਕ੍ਸ਼ਿਕਂ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਂ ਪੁਟਕੇ ਪੁਟਕੇ ਮਧੁ
ਵੱਡੀ ਸੋਚਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਹਰ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਮਿੱਠਾ ਸ਼ਹਦ ਸੀ।
ਤ੍ਦृष੍ਟਪੁष੍ਟਾਸ੍ਤਯਾ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਾ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤਾ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰਾਃ
ਉਸ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਾਲ ਲੋਕ ਮਜਬੂਤ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹੇ।
ਵृਕ੍ਸ਼ਾਂਸ੍ਤਾਃ ਪਰ੍ਯਗृਹ੍ਣਂਤ ਮਧੁ ਵਾ ਮਾਕ੍ਸ਼ਿਕਂ ਬਲਾਤ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਦਰੱਖਤ ਫੜ ਲਏ ਤੇ ਜਬਰ ਨਾਲ ਸ਼ਹਦ ਜਾਂ ਮੱਖੀਆਂ ਲੈ ਲੀਆਂ।
ਪ੍ਰਨष੍ਟਾ ਪ੍ਰਭੁਣਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਕਲ੍ਪਵृਕ੍ਸ਼ਾਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਕਲਪਦਰੱਖਤ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਨਾਲ ਕਈ ਥਾਂ ਤੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ।
ਵਰ੍ਤ੍ਤਂਤੇ ਚਾਨਯਾ ਤਾਸਾਂ ਦ੍ਵਂਦ੍ਵਾਨ੍ਯਤ੍ਯੁਤ੍ਥਿਤਾਨਿ ਤੁ
ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਿਰੋਧੀ ਜੋੜੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਏ।
ਦ੍ਵਂਦ੍ਵੈਸ੍ਤੈਃ ਪੀਡ੍ਯਮਾਨਾਸ੍ਤੁ ਚੁਕ੍ਰੁਸ਼ੁਰਾਵृਣਾਨਿ ਵਾ
ਉਹ ਵਿਰੋਧਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਰੋਏ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ।
ਪੂਰ੍ਵ ਨਿਕਾਮਚਾਰਾਸ੍ਤੇ ਹ੍ਯਨਿਕੇਤਾ ਯਥਾਭਵਨ੍
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਸੀ, ਉਹ ਮੁੜ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਏ।
ਮਧੁਧੁਨ੍ਵਤ੍ਸੁ ਨਿष੍ਠੇषੁ ਪਰ੍ਵਤੇषੁ ਨਦੀषੁ ਚ
ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪਹਾੜਾਂ, ਪਰਬਤਾਂ ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਉੱਤੇ।
ਯਥਾਜੋषਂ ਯਥਾਕਾਮਂ ਸਮੇषੁ ਵਿषਮੇषੁ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਕਰੇ, ਸਮਾਨ ਜਾਂ ਢਲਵੀਂ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ।
ਤਤਸ੍ਤਾਨ੍ਨਿਰ੍ਮਯਾਮਾਸੁਃ ਖੇਟਾਨਿ ਚ ਪੁਰਾਣਿ ਚ
ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਏ।
ਤੇषਾਮਾਯਾਮਵਿष੍ਕਂਭਾਃ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਾਂਤਰਾਣਿ ਚ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ, ਚੌੜਾਈ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਣਤਰ।
ਮਾਨਾਰ੍ਥਾਨਿ ਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਤਦਾ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਚਕ੍ਰਿਰੇ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਪ ਤੇ ਪੈਮਾਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ।
ਦਸ਼ ਤ੍ਵਂਗੁਲਪਰ੍ਵਾਣਿ ਪ੍ਰਾਦੇਸ਼ ਇਤਿ ਸਂਜ੍ਞਿਤਃ
ਦਸ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜ 'ਪ੍ਰਦੇਸ਼' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਾਲਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਮਧ੍ਯਮਯਾ ਗੋਕਰ੍ਣਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਨਾਮਯਾ
'ਤਾਲਾ' ਮੱਧ ਮਾਪ ਹੈ ਤੇ 'ਗੋਕਰਨ' ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ।
ਰਤ੍ਨਿਰਂਗੁਲਪਰ੍ਵਾਣਿ ਸਂਖ੍ਯਯਾ ਤ੍ਵੇਕਵਿਸ਼ਤਿਃ
'ਰਤਨੀ' ਇਕਵੀਹ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਿष੍ਕੁਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਦ੍ਵਿਰਤ੍ਨਿਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦਂਗੁਲਃ
'ਕਿਸਕੁ' ਦੋ ਰਤਨੀ, ਚੁਆਲੀ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਧਨੁਃਸਹਸ੍ਤ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਤਤ੍ਰ ਗਵ੍ਯੂਤਿਸ੍ਤੌਃ ਕृਤਾ ਤਦਾ
ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਧਨੁਸ਼ 'ਗਵਯੂਤੀ' ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਏ।
ਏਤੇਨ ਯੋਜਨੇਨੇਹ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਾਸ੍ਤਤਃ ਕृਤਾਃ
ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਵਸੇਰੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ।
ਚਤੁਰ੍ਥ ਕृਤਿਮਂ ਦੁਗ ਤਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਿਰ੍ਣਯਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਚੌਥੇ ਬਣਾਵਟੀ ਕਿਲੇ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਰੁਚਕਃ ਪ੍ਰਤਿਕਦ੍ਵਾਰਂ ਕੁਮਾਰੀਪੁਰਮੇਵ ਚ
ਰੁਚਕ ਹਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਹੈ, ਤੇ ਕੁਮਾਰੀਪੁਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ।
ਹਸ੍ਤਸ੍ਰੋਤੋ ਦਸ਼ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਨਵਹਸ੍ਤੋष੍ਟ ਏਵ ਚ
ਹਸਤਸ੍ਰੋਤ ਦਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਨਵਹਸਤ ਅੱਠ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਨਾਂ ਚ ਦੁਰ੍ਗਾਣਾਂ ਪਰ੍ਵਤੋਦਕਧਨ੍ਵਿਨਾਮ੍
ਕਿਲਿਆਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤਰਾਂ — ਪਹਾੜੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਧਨੁ-ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ।
ਯੋਜਨਾਦਰ੍ਦ੍ਧਵਿष੍ਕਮ੍ਭਮष੍ਟਭਾਗਾਧਿਕਾਯਤਮ੍
ਇਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਅੱਧਾ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਤੇ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਛਿਨ੍ਨਕਰ੍ਣਵਿਕਰ੍ਣਂ ਚ ਵ੍ਯਜਨਾਕृਤਿਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਹ ਪੱਖੇ ਦੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਨ ਕੱਟੇ ਜਾਂ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਚਤੁਰਸ੍ਰਯੁਤਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਤੈਃ ਪੁਰਂ ਕृਤਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਚੌਕੋਣੀ, ਉੱਚੀ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।