ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਵਾਯੁਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇ ਮਧ੍ਯਭਾਗੇ ਤृਤੀਯ ਉਪੋਦ੍ਧਾਤਪਾਦੇ ਏਕਵਿਂਸ਼ਤਿ ਤਮੌਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਯੂ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਮੱਧ ਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਪੋਧਾਤ ਪਾਦ ਦਾ ਇਕਵੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਰਾਮਸ੍ਤੇਨਾਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਤਸ਼੍ਚਕਾਰ ਗਮਨੇ ਮਨਃ
ਰਾਮਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸੋਚ ਬਣਾਈ।
ਪਰਿष੍ਵਕ੍ਤਸ੍ਤਥਾ ਤਾਭ੍ਯਾਮਾਸ਼ੀਰ੍ਭਿਰਾਭਿਨਨ੍ਦਿਤਃ
ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਰਾਮਾ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ।
ਨਿਸ਼੍ਚਕ੍ਰਮਾਸ਼੍ਰਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਪਸੇ ਕृਤਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਤਪस्या ਕਰਨ ਦਾ ਪੱਕਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।
ਹਿਮਵਨ੍ਤਂ ਗਿਰਿਵਰਂ ਯਯੌ ਰਾਮੋ ਮਹਾਮਨਾਃ
ਵੱਡੀ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਰਾਮਾ ਹਿਮਵੰਤ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ, ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
ਵਨਾਨਿ ਮੁਨਿਮੁਖ੍ਯਾਨਾਮਾਵਾਸਾਂਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਗਾਚ੍ਛਨੈਃ
ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਾਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਗਿਆ।
ਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮੁਖ੍ਯੇषੁ ਨਿਵਸਨ੍ਵਾ ਯਯੌ ਸ਼ਨੈਃ
ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਮੁੱਖ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਗਿਆ।
ਆਸਸਾਦਚ ਲਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਹਿਮਵਨ੍ਤਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਉਹ ਹਿਮਵੰਤ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਪਹਾੜ, ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਵਿਪੁਲੈਃ ਸ਼ृਙ੍ਗੈਰੁਲ੍ਲਿਖਨ੍ਤਮਿਵਾਂਬਰਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਚੋਟੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਸਨ।
ਰਤ੍ਨੌषਧੀਭਿਰਭਿਤਃ ਸ੍ਫੁਰਦ੍ਭਿਰਭਿਸ਼ੋਭਿਤਮ੍
ਉਹ ਪਹਾੜ ਚਮਕਦੇ ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸਾਨਿਲੇਨਾਨਲੇਨੋਚ੍ਛੈਰ੍ਦਹ੍ਯਮਾਨਂ ਨਵਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਹਵਾ ਤੇ ਅੱਗ ਕਰਕੇ ਪਹਾੜ ਉੱਚਾ-ਉੱਚਾ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਕਿਤੇ ਨਵਾਂ-ਨਵਾਂ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਦ੍ਰਵਦ੍ਧਿਮਾਸ਼ਿਲਾਜਾਤੁਜਲਸ਼ਾਨ੍ਤਦਵਾਨਲਮ੍
ਪਹਾੜ ਦੀ ਪਿਘਲਦੀ ਹਿਮ ਤੇ ਸ਼ਿਲਾਜਤੂ ਨੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਠੰਢਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਪਰਸ੍ਪਰਚ੍ਛਾਯਾਸ਼ਰੈਰ੍ਦ੍ਦੀਪ੍ਤਵਨਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਜੰਗਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਸਪਰ ਛਾਂਵਾਂ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਤੁषਾਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਸਿਦ੍ਧੌਘੌਰੁਦ੍ਭਾਸਿਤਵਨਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਜੰਗਲ ਤੂਸ਼ਾਰ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਸਿੱਧਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਸੰਖਿਆ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਯਕ੍ਸ਼ੌਘੈਰ੍ਭਾਸਿਤੋਪਾਨ੍ਤਂ ਵਿਸ਼ਦ੍ਭਿਰਿਵਪਾਵਕਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨੇ ਚਮਕਦਾਰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਮृਗਯੂਥਾਰ੍ਤ੍ਤਸਨ੍ਨਾਦੈਰਾਪੂਰਿਤਗੁਹਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ।
ਪ੍ਰਸਭੋਨ੍ਮृष੍ਟਕਾਨ੍ਤੋਰੁਸ਼ਿਲਾਤਰੁਤਟਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਕਿਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਢਲਾਣ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਤੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜਬਰਦਸਤੀ ਸਾਫ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਗਵਯੈਃ ਖੁਰਸਂਕ੍ਸ਼ੁਣ੍ਣਸ਼ਿਲਾਪ੍ਰਸ੍ਥਤਟਙ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਨੇ ਪੱਥਰੀ ਪਲੇਟੂਆਂ ਤੇ ਕੰਢਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ।
ਯੁਦ੍ਧ੍ਯਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਿਤਾਨੇਕਗਣ੍ਡਸ਼ੈਲਵਨਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਕਿਤੇ ਕਈ ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਲੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।
ਸਿਂਹਾਨਾਂ ਚਰਣਕ੍ਸ਼ੁਣ੍ਣਨਖਭਿਨ੍ਨੋਪਰਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਟੁੱਟੀ ਤੇ ਚੀਰੀ ਗਈ।
ਗਜੈਰਾਕ੍ਰਨ੍ਦਨਾਦੇਨ ਪੂਰ੍ਯਮਾਮਂ ਵਨਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਕਿਤੇ ਜੰਗਲ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਚੀਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਭੇਦ੍ਯਮਾਨਾਖਿਲਸ਼ਿਲਾਗਂਭੀਰਕੁਹਰਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਡੂੰਘੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੱਥਰਾਂ ਸਮੇਤ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ।
ਇਤਰੇਤਰਸਂਮਰ੍ਦਂ ਵਿਪ੍ਰਭਗ੍ਨਦृषਤ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਕਿਤੇ ਆਪਸੀ ਟਕਰਾਵ ਨਾਲ ਪੱਥਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਗਏ।
ਕਰੇਣੁਮਾਦ੍ਰਵਨ੍ਮਤ੍ਤਗਜਾਕਲਿਤਕਾਨਨਮ੍
ਹਾਥੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁੰਡਾਂ ਉੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਰੌਂਦ ਰਹੇ ਸਨ।
ਗਹਨੇषੁ ਗੁਰੁਤ੍ਰਾਸਸਾਸ਼ਙ੍ਕਵਿਹਰਨ੍ਮृਗਮ੍
ਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣ ਵੱਡੇ ਖਤਰੇ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਫਿਰਦੇ ਸਨ।
ਕ੍ਰੀਡਿਤਂ ਚਮਰੀਯੂਥੈਰ੍ਮਨ੍ਦਮਨ੍ਦਵਿਚਾਰਿਭਿਃ
ਕਿਤੇ ਕਮਰੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ।
ਸਤਾਲਨਾਦੈਰੁਦਿਨੈਰ੍ਭृਤਾਸ਼ੇषਦਿਸ਼ਾਮੁਖਮ੍
ਜਗ੍ਹਾ-ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਚੇ ਢੋਲਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਖੇਤਰ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਅਲਕ੍ਤਕਰਸਕ੍ਲਿਨ੍ਨਚਰਣਾਙ੍ਕਿਤਭੂਤਲਮ੍
ਭੂਤਲ ਲਾਲ ਰੰਗ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਨृਤ੍ਤਂ ਪਰਿਤੋ ਵਿਤਤੋਦਗ੍ਰਬਰ੍ਹਿਭਿਃ
ਚਾਰਾਂ ਪਾਸੇ ਸੋਹਣੇ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਮੋਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਨੱਚ ਰਹੇ ਸਨ।
ਗਾਤ੍ਰਾਹ੍ਲਾਦਕਰੈਰ੍ਮਨ੍ਦਂ ਵੀਜ੍ਯਮਾਨਂ ਵਨਾਨਿਲੈਃ
ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਝਲਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੁਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਸੀ।