ਸਂਧ੍ਯਾ ਕृਤਸ੍ਯ ਪਾਦੇਨ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪੇਣ ਵਸ਼ਾਤ੍ਤਤਃ
ਕ੍ਰਿਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਸੰਧਿਆ, ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਸਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਹੀਯਂਤੇ ਯੁਗਧਰ੍ਮਾਸ੍ਤੇ ਤਪਃਸ਼੍ਰੁਤਬਲਾਯੁषਃ
ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਘਟਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਤਪ, ਗਿਆਨ, ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਉਮਰ।
ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਸਾਂਸ਼ਾ ਚ ऋषਿਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਅਧੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਕਲ੍ਪਾਦੌ ਸਂਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਯਾਸ੍ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਃ ਪ੍ਰਸੁਖੇ ਤਦਾ
ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਆਇਆ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਸੁਖਦਾਇਕ ਸੀ।
ਤਸ੍ਯਾਂ ਸਿਦ੍ਧੌ ਪ੍ਰਨष੍ਟਾਯਾਮਨ੍ਯਾ ਸਿਦ੍ਧਿਰਜਾਯਤ
ਉਸ ਯੁਗ ਦੀ ਮੁਕੰਮਲਤਾ ਖਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਮੁਕੰਮਲਤਾ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ।
ਮੇਘੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਤਨਯਿਤृਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਂ ਪृष੍ਟਿਸਰ੍ਜਨਮ੍
ਬੱਦਲਾਂ ਅਤੇ ਗੱਜਣ ਤੋਂ, ਪਿੱਠ ਵਲੋਂ ਨਿਕਾਸ ਹੋਣ ਲੱਗੀ।
ਪ੍ਰਜਾ ਆਸਂਸ੍ਤਤਸ੍ਤਾਸਾਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਗृਹ ਸਂਜ੍ਞਿਤਾਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਵਰ੍ਤ੍ਤਯਂਤੇਸ੍ਮ ਤੇਭ੍ਯਸ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਮੁਖੇ ਪ੍ਰਜਾਃ
ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਲੋਕ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੋਂ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਸਨ।
ਸਂਗਲੋਲਾਤ੍ਮਕੋ ਭਾਵਸ੍ਤਦਾ ਹ੍ਯਾਕਸ੍ਮਿਕੋ ऽਭਵਤ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸੁਭਾਵ ਬਹੁਤ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਬਦਲ ਗਿਆ।
ਤਦਾ ਤਦ੍ਵੈ ਨ ਭਵਤਿ ਪੁਨਰ੍ਯੁਗਬਲੇਨ ਤੁ
ਫਿਰ, ਯੁਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤਤਸ੍ਤੇਨੈਵ ਯੋਗੇਨ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਮੈਥੁਨਂ ਤਦਾ
ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਮੀਲਾਪ ਹੋਣ ਲੱਗਾ।
ਅਕਾਲੇ ਚਾਰ੍ਤਵੋਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਤਦਾਭਵਤ੍
ਅਣਸੁਆਉਣੇ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਗਰਭ ਬਣਿਆ।
ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਂਤਿ ਤਤਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤੇ ਗृਹਸਂਜ੍ਞਿਤਾਃ
ਫਿਰ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦਰੱਖਤ ਜੋ ਘਰ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ।
ਅਭਿਧ੍ਯਾਯਂਤਿ ਤਾਃ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਸਤ੍ਯਾਭਿਧ੍ਯਾਯਿਨਸ੍ਤਦਾ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਸੱਚੀ ਨੀਅਤ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਮੁਕੰਮਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।
ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਪ੍ਰਸੂਯਂਤੇ ਫਲਾਨ੍ਯਾਭਰਣਾਨਿ ਚ
ਕਪੜੇ, ਫਲ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਬਣ ਗਏ।
ਆਨ੍ਵੀਕ੍ਸ਼ਿਕਂ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਂ ਪੁਟਕੇ ਪੁਟਕੇ ਮਧੁ
ਵੱਡੀ ਸੋਚਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਹਰ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਮਿੱਠਾ ਸ਼ਹਦ ਸੀ।
ਤ੍ਦृष੍ਟਪੁष੍ਟਾਸ੍ਤਯਾ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਾ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤਾ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰਾਃ
ਉਸ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਾਲ ਲੋਕ ਮਜਬੂਤ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹੇ।
ਵृਕ੍ਸ਼ਾਂਸ੍ਤਾਃ ਪਰ੍ਯਗृਹ੍ਣਂਤ ਮਧੁ ਵਾ ਮਾਕ੍ਸ਼ਿਕਂ ਬਲਾਤ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਦਰੱਖਤ ਫੜ ਲਏ ਤੇ ਜਬਰ ਨਾਲ ਸ਼ਹਦ ਜਾਂ ਮੱਖੀਆਂ ਲੈ ਲੀਆਂ।
ਪ੍ਰਨष੍ਟਾ ਪ੍ਰਭੁਣਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਕਲ੍ਪਵृਕ੍ਸ਼ਾਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਕਲਪਦਰੱਖਤ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਨਾਲ ਕਈ ਥਾਂ ਤੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ।
ਵਰ੍ਤ੍ਤਂਤੇ ਚਾਨਯਾ ਤਾਸਾਂ ਦ੍ਵਂਦ੍ਵਾਨ੍ਯਤ੍ਯੁਤ੍ਥਿਤਾਨਿ ਤੁ
ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਿਰੋਧੀ ਜੋੜੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਏ।
ਦ੍ਵਂਦ੍ਵੈਸ੍ਤੈਃ ਪੀਡ੍ਯਮਾਨਾਸ੍ਤੁ ਚੁਕ੍ਰੁਸ਼ੁਰਾਵृਣਾਨਿ ਵਾ
ਉਹ ਵਿਰੋਧਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਰੋਏ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ।
ਪੂਰ੍ਵ ਨਿਕਾਮਚਾਰਾਸ੍ਤੇ ਹ੍ਯਨਿਕੇਤਾ ਯਥਾਭਵਨ੍
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਸੀ, ਉਹ ਮੁੜ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਏ।
ਮਧੁਧੁਨ੍ਵਤ੍ਸੁ ਨਿष੍ਠੇषੁ ਪਰ੍ਵਤੇषੁ ਨਦੀषੁ ਚ
ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪਹਾੜਾਂ, ਪਰਬਤਾਂ ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਉੱਤੇ।
ਯਥਾਜੋषਂ ਯਥਾਕਾਮਂ ਸਮੇषੁ ਵਿषਮੇषੁ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਕਰੇ, ਸਮਾਨ ਜਾਂ ਢਲਵੀਂ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ।
ਤਤਸ੍ਤਾਨ੍ਨਿਰ੍ਮਯਾਮਾਸੁਃ ਖੇਟਾਨਿ ਚ ਪੁਰਾਣਿ ਚ
ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਏ।
ਤੇषਾਮਾਯਾਮਵਿष੍ਕਂਭਾਃ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਾਂਤਰਾਣਿ ਚ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ, ਚੌੜਾਈ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਣਤਰ।
ਮਾਨਾਰ੍ਥਾਨਿ ਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਤਦਾ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਚਕ੍ਰਿਰੇ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਪ ਤੇ ਪੈਮਾਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ।
ਦਸ਼ ਤ੍ਵਂਗੁਲਪਰ੍ਵਾਣਿ ਪ੍ਰਾਦੇਸ਼ ਇਤਿ ਸਂਜ੍ਞਿਤਃ
ਦਸ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜ 'ਪ੍ਰਦੇਸ਼' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਾਲਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਮਧ੍ਯਮਯਾ ਗੋਕਰ੍ਣਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਨਾਮਯਾ
'ਤਾਲਾ' ਮੱਧ ਮਾਪ ਹੈ ਤੇ 'ਗੋਕਰਨ' ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ।
ਰਤ੍ਨਿਰਂਗੁਲਪਰ੍ਵਾਣਿ ਸਂਖ੍ਯਯਾ ਤ੍ਵੇਕਵਿਸ਼ਤਿਃ
'ਰਤਨੀ' ਇਕਵੀਹ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।