ਉਪੋਦ੍ਧਾਤਪਾਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਲ੍ਪੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋ ऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਉਪੋਧਾਤ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਾਦਧ ਰੀਤਿ ਸੰਬੰਧੀ ਬਾਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
ਯੋਗਾਤ੍ਮਾਨੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਵਿਪਾਪ੍ਮਾਨੋ ਮਹੌਜਸਃ
ਜੋ ਯੋਗੀ, ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਨ,
ਯੇषੁ ਵਾਪ੍ਯਨੁਗृਹ੍ਣਨ੍ਤਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤੁ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਚੈਵ ਪੁਣ੍ਯਾਨਿ ਦੇਸ਼ਾਂਸ਼੍ਛੈਲਾਂਸ੍ਤਥਾਸ਼੍ਰਮਾਨ੍
ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ, ਸੁਭਾਵਨ ਦੇਸ਼, ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਹਨ,
ਪਰ੍ਵਤਪ੍ਰਵਰਃ ਪੁਣ੍ਯਃ ਸਿਦ੍ਧਯਾਰਣਸੇਵਿਤਃ
ਉੱਚ ਪਹਾੜ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਧ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਤਪਃ ਸੁਦੁਸ਼੍ਚਰਂ ਤੇਪੇ ਭਗਵਾਨਙ੍ਗਿਰਾਃ ਪੁਰਾ
ਭਗਵਾਨ ਅੰਗਿਰਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਨ ਭਯਂ ਨੈਵ ਚਾਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਰ੍ਯਾਵਦ੍ਭੂਮਿਰ੍ਦ੍ਧਰਿष੍ਯਤਿ
ਜਦ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਟਿਕੀ ਰਹੇਗੀ, ਨਾ ਡਰ ਹੋਵੇਗਾ ਨਾ ਅਸੁਭਾਗ।
ਸ਼ृਙ੍ਗੇ ਮਾਲ੍ਯਵਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਹ੍ਨਿਃ ਸਂਵਰ੍ਤ੍ਤਕੋ ਯਥਾ
ਮਾਲਯਵਤ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਵਰਤ ਅੱਗ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਃਕੁਸ਼ਾ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਾਃ ਪਰਿਦਕ੍ਸ਼ਿਣਨਰ੍ਮਦਾਮ੍
ਉਹ ਸ਼ਾਂਤਾਕੁਸ਼ਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਨਰਮਦਾ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰੇ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਰਾਰ੍ਥਂ ਕੁਸ਼ੋਤ੍ਤਮਾਨ੍
ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਸਤਾਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।
ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਸਕृਦਪਿ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਤ੍ਫਲਮ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਗਿਆਨਵਾਨ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਦੇਵੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਦ੍ਧਾਨਂ ਚ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਸਾਦ੍ਯ ਤਤ੍ਸਦਾ
ਉਹ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਸ਼ਲ੍ਯਾਨਾਂ ਚ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਕਰਣੀ ਨਦੀ
ਉਥੇ ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਦੁਖੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਜਖਮਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਲਿਙ੍ਗਦੇਸ਼ਪਸ਼੍ਚਾਰ੍ਦ੍ਧੇ ਸ਼ृਙ੍ਗੇ ਮਾਲ੍ਯਵਤੋ ਵਿਭੋਃ
ਕਲਿੰਗ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਮਾਲਯਵਤ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ,
ਸਂਮਤਂ ਦੇਵਦੈਤ੍ਯਾਨਾਂ ਸ਼੍ਲੋਕਂ ਚਾਪ੍ਯੁਸ਼ਨਾ ਜਗੌ
ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਉਸ਼ਨਾ ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ।
ਪਿਤॄਨ੍ਸਂਤਰ੍ਪਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਪਿਤृਪਰਾਯਣਾਃ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਸ੍ਰਾਧ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਕृਦੇਵਾਰ੍ਚਿਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਮਰਕਣ੍ਟਕੇ
ਉਥੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਅਮਰਕੰਟਕ 'ਚ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਾਰੁਹ੍ਯ ਭਵੇਤ੍ਪੂਤਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਚੈਵ ਮਹਾਫਲਮ੍
ਉਥੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮਨ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ੍ਰਾਧ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਅਧृष੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਭੂਤਾਨਾਂ ਦੇਵਵਚ੍ਚਰਤੇ ਮਹੀਮ੍
ਉਹ ਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਅਟੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।
ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਫਲਂ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਭਵੇਤ੍ਤਤਃ
ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਪਸ੍ਤੇਪੇ ਦੇਵਦੇਵੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਥੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਮਹਾਂਦੇਵ, ਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਅਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀਂ ਪਠਤਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੇ ਕੋਈ ਅਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਥੇ ਸਾਵਿਤਰੀ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਰੁਹ੍ਯਤਂ ਨਿਯ ਮਵਾਂਸ੍ਤਤੋ ਯਾਤਿ ਤ੍ਰਿਵਿष੍ਟਪਮ੍
ਉਥੋਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਪਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਸਂਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਪਨ੍ਦੇਤਿ ਸਤਤਂ ਤਤਃ
ਉਥੇ ਪਾਣੀ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੰਬਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਾ ਚਨ੍ਦਨਮਹਾਖਣ੍ਡਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਯਾਤਿ ਸਾਗਰਮ੍
ਜੋ ਚੰਦਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਙ੍ਖਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ ਯਾਸੁ ਮੌਕ੍ਤਿਕਮ੍
ਉਸ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਸਿੱਪ ਬਣਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੋਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਆਧਿਭਿਰ੍ਵ੍ਯਾਧਿਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਮੁਕ੍ਤਾ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯਮਰਾਵਤੀਮ੍
ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਾਪਕਰ੍ਤ੍ਤॄਨਪਿ ਪਿਤॄਂਸ੍ਤਾਰਯਨ੍ਤਿ ਯਥਾਸ਼੍ਰੁਤਿ
ਉਹ ਪਾਪੀ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਧਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਵਤਸ੍ਯ ਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਵੈਕृਤੇ ਚ ਤਥਾ ਗਿਰੌ
ਸ਼੍ਰੀਪਹਾੜ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਵੈਕ੍ਰਿਤ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵੀ,
ਪਲਾਸ਼ਾਃ ਖਦਿਰਾ ਬਿਲ੍ਵਾਃ ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਵਿਕਙ੍ਕਤਾਃ
ਉਥੇ ਪਲਾਸ਼, ਖਦਿਰ, ਬਿਲਵਾ, ਪਲਕਸ਼, ਅਸ਼ਵੱਥ ਤੇ ਵਿਕੰਕਟ ਰੁੱਖ ਹਨ।