ਦੇਵਤਾਨਾਮृषੀਣਾਂ ਚ ਦ੍ਵੇ ਸृਤੀ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤੇ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਰਾਹਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਪੁਰੁषਾਣਾਂ ਚ ਸਂਭਵਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ
ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਨਵ ਸਰ੍ਗਾਃ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਕਾਃ
ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਨੌ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ऽਵਯਵੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਸਮੁਦ੍ਭਵਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਧਰਮ ਆਦਿ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਕਲ੍ਪਯੋਰਨ੍ਤਰੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਿਸਂਧਿਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਤਯੋਃ
ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਾਚ੍ਚ ਦੇਹਾਚ੍ਚ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਚ ਸਂਭਵਃ
ਜਦੋਂ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ, ਪੁਰਖ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤੋਤ੍ਤਾਨਪਾਦੌ ਪ੍ਰਸੂਤ੍ਯਾਕृਤਯਃ ਸ਼ੁਭਾਃ
ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਦੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਜਨਮ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਰੁਚੇਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਸ਼੍ਚੋਰ੍ਦ੍ਧਮਾਕੂਤ੍ਯਾਂ ਮਿਥੁਨੋਦ੍ਭਵਃ
ਰੁਚਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੋਂ, ਉਪਰ ਆਕੂਤੀ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋੜੇ (ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ) ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
ਦਾਕ੍ਸ਼ਾਯਣੀषੁ ਵਾਪ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਂਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ਯਾਸੁ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਸ਼ਬਦਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਥਾਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਹਿਂਸਾਯਾਂ ਤਮਸੋ ऽਸ਼ੁਭਲਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਅਧਰਮ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ, ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षੇਸ਼੍ਚ ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਯ ਯਤ੍ਰ ਗੋਤ੍ਰਾਨੁਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪਿਤॄਣਾਂ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਾਣਾਂ ਸ੍ਵਧਾਯਾਂ ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍
ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸਵਧਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੱਲ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸ਼ਾਪਃ ਸਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਭृਗ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਚ ਧੀਮਤਾਮ੍
ਦਕ੍ਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਾਪ, ਸਤਿਆ ਦੀਆਂ ਸੱਚੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਭਰਿਗੁ ਆਦਿ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੀ ਕਥਾਵਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤਿषੇਧਸ਼੍ਚ ਵੈਰਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਦੋषਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍
ਵੈਰ ਦੀ ਮਨਾਈ, ਉਸਦੇ ਅਵਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ ਕਰ੍ਦ੍ਦਮਸ੍ਯ ਕਨ੍ਯਾਯਾਃ ਸ਼ੁਭਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਕਰਦਮ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਚੰਗੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਤੇषਾਂ ਨਿਯੋਗੋ ਦ੍ਵੀਪੇषੁ ਦੇਸ਼ੇषੁ ਚ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਚ ਨਦੀਨਾਂ ਚ ਤਦ੍ਭੇਦਾਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਦੇਸ਼, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਵਿਸ੍ਤਰਾਨ੍ਮਣ੍ਡਲਂ ਚੈਵ ਜਂਬੂਦ੍ਵੀਪਸਮੁਦ੍ਰਯੋਃ
ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਨੀਲਃ ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ृਙ੍ਗੀ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਪ੍ਤ ਪਰ੍ਵਤਾਃ
ਨੀਲ, ਸ਼੍ਵੇਤ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ — ਇਹ ਸੱਤ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲਏ ਗਏ ਹਨ।
ਤੇषਾਮਨ੍ਤਰਵਿष੍ਕਂਭਾ ਉਚ੍ਛ੍ਰਾਯਾਯਾਮਵਿਸ੍ਤਰਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸਹਾਰੇ, ਉਚਾਈਆਂ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈਆਂ ਵੀ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਭਾਰਤਾਦੀਨਿ ਵਰ੍षਾਣਿ ਨਦੀਭਿਃ ਪਰ੍ਵਤੈਸ੍ਤਥਾ
ਭਾਰਤ ਆਦਿ ਦੇਸ਼, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਜਂਬੂਦ੍ਵੀਪਾਦਯੋ ਦ੍ਵੀਪਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰੈਃ ਸਪ੍ਤਭਿਰ੍ਵृਤਾਃ
ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟਾਪੂ, ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਸਪ੍ਰਮਾਣਾ ਇਮੇ ਲੋਕਾਃ ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਾ ਚ ਮੇਦਿਨੀ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਂ ਚੈਤਤ੍ਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਪਰਿਣਾਮੈਕਦੇਸ਼ਿਕਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੁਢਲੀ ਮਾਟੀ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਦਲਾਵੀ ਰੂਪ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋਸ਼੍ਚੈਵ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਸ਼ੇषਤਃ
ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਧਰਤੀ — ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਾਦ੍ਯਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ ਪੁਣ੍ਯਾ ਮਾਨਸੋਤ੍ਤਰਮੂਰ੍ਧਨਿ
ਮਹੇਂਦਰ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਮਾਨਸੋਤਤਰ ਮੈਰੂ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਨਾਗਵੀਥ੍ਯਕ੍ਸ਼ਵੀਥ੍ਯੋਸ਼੍ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ
ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਲੋਕਾਲੋਕਸ੍ਯ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਯਾ ਅਹ੍ਨੋ ਵਿषੁਵਤਸ੍ਤਥਾ
ਲੋਕਾਲੋਕ ਦੀ ਹੱਦ, ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੁਵਤ — ਇਹ ਸਭ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਿਤॄਣਾਂ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਚ ਪਨ੍ਥਾਨੌ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰੌ
ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਰਸਤੇ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਚ ਪਦਂ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਧਰ੍ਮਾਦ੍ਯਾ ਯਤ੍ਰ ਚ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਆਦਿ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।