ਉਪੋਦ੍ਧਾਤਪਾਦੇ ਪਿਤृਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮ ਨਵਮੋ ऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਉਪੋਧਾਤ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਅਧਿਆਇ 'ਪਿਤਰਕਲਪ' ਨਾਮ ਹੈ।
ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਮੁਰ੍ਤ੍ਤਿਮਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੇषਾਮਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯਃ
ਚਾਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਯਾਵੈ ਦੁਹਿਤਰਸ੍ਤੇषਾਂ ਦੌਹਿਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚੇਵ ਯੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਤੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਹਤੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਅਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯਃ ਪਿਤृਗਣਾਸ੍ਤੇ ਵੈ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ
ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਪਿਤਰ ਗਣ, ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।
ਏਤੇ ਵੈ ਪਿਤਰਸ੍ਤਾਤ ਯੋਗਾਨਾਂ ਯੋਗਵਰ੍ਧਨਾਃ
ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਪਿਤਰ ਹੀ ਹਨ ਜੋ ਜੋਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੈਰਾਪ੍ਯਾਯਿਤਾਸ੍ਤੇ ਵੈ ਸੋਮਮਾਪ੍ਯਾਯਯਨ੍ਤਿ ਚ
ਸ੍ਰਾਧ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੋਮ ਨੂੰ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਏਤੇषਾਂ ਮਾਨਸੀ ਕਨ੍ਯਾ ਮੇਨਾ ਨਾਮ ਮਹਾਗਿਰੇਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਧੀ ਮੇਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰ੍ਵਤਪ੍ਰਵਰਃ ਸੋ ऽਥ ਕ੍ਰੈਞ੍ਚਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਗਿਰੇਃ ਸੁਤਃ
ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਰਵਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰੌਂਚ ਹੈ।
ਅਪਰ੍ਣਾਮੇਕਪਰ੍ਣਾਂ ਚ ਤृਤੀਯਾਮੇਕਪਾਟਲਾਮ੍
ਅਪਰਣਾ, ਏਕਪਰਣਾ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਏਕਪਾਤਲਾ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।
ਆਸ਼ਿਤੇ ਦ੍ਵੇ ਅਪਰ੍ਣਾ ਤੁ ਹ੍ਯਨਿਕੇਤਾ ਤਪੋ ऽਚਰਤ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਪਰਣਾ ਨੇ ਘਰ-ਵਿਹੂਣ ਹੋ ਕੇ, ਭੁੱਖਾ ਰਹਿ ਕੇ ਤਪ ਕਰਿਆ।
ਆਹਾਰਮੇਕਪਰ੍ਣੇਨ ਹ੍ਯੇਕਪਰ੍ਣਾ ਸਮਾਚਰਤ੍
ਏਕਪਰਣਾ ਨੇ ਇੱਕ ਪੱਤਾ ਖਾ ਕੇ ਹੀ ਤਪ ਕਰਿਆ।
ਪੂਰ੍ਣੇ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਚਾਹਾਰਂ ਵੈ ਪ੍ਰਜਕ੍ਰਤੁਃ
ਜਦੋਂ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ।
ਨਿषੇਧਯਨ੍ਤੀ ਸੋਮੇਤਿ ਮਾਤृਸ੍ਰੇਹੇਨ ਦੁਃਖਿਤਾ
ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ, 'ਪੁੱਤ, ਕੁਝ ਖਾ ਲੈ।'
ਉਮੇਤਿ ਹਿ ਮਹਾਭਾਗਾ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਮਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।
ਏਤਤ੍ਤੁ ਤ੍ਰਿਕੁਮਾਰੀਕਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗ ਮਮ੍
ਇਹ ਤਿੰਨ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ।
ਤਪਃਸ਼ਰੀਰਾਸ੍ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਥਿਸ੍ਰੋ ਯੋਗਬਲਾਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਹੀ ਤਪ ਕਰਕੇ ਬਣੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚੈਵੋਰ੍ਧ੍ਵਰੇਤਸਃ
ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਮਹਾਯੋਗਬਲੋਪੇਤਾ ਮਹਾਦੇਵਮੁਪਸ੍ਥਿਤਾ
ਇਹ ਸਭ ਵੱਡੀ ਜੋਗ-ਤਾਕਤ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਕੋਲ ਗਈਆਂ।
ਅਸਿਤਸ੍ਯੈਕਪਰ੍ਣਾ ਤੁ ਪਤ੍ਨੀ ਸਾਧ੍ਵੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ
ਏਕਪਰਣਾ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਤੇ ਪਤੀ-ਵ੍ਰਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਅਸੀਤ ਨੂੰ ਪਤੀ ਬਣਾਇਆ।
ਦੇਵਲਂ ਸੁषੁਵੇ ਸਾ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਿष੍ਠਂ ਜ੍ਞਾਨਸਂਯੁਤਾ
ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਲਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ-ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।
ਪੁਤ੍ਰਂ ਸ਼ਤਸ਼ਲਾਕਸ੍ਯ ਜੈਗੀषਵ੍ਯਮੁਪਸ੍ਥਿਤਾ
ਉਹ ਸ਼ਤਸ਼ਲਾਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜੈਗੀਸ਼ਵਿਆ ਕੋਲ ਗਈ।
ਇਤ੍ਯੇਤਾ ਵੈ ਮਹਾਭਾਗਾਃ ਕਨ੍ਯਾ ਹਿਮਵਤਃ ਸ਼ੁਭਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਹਿਮਵੰਤ ਦੀਆਂ ਸੋਭਾਵਾਨ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਧੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਪ੍ਰੀਤਮਨਸੋਰੁਮਾਸ਼ਙ੍ਕਰਯੋਰਥ
ਫਿਰ, ਉਮਾ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੋਵੇਂ ਦੇ ਦਿਲ ਆਪਸ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਏ।
ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਮੈਥੁਨਸ਼ਕ੍ਤਾਭ੍ਯਾਮਪਤ੍ਯੋਦ੍ਭਵਭੀਰੁਣਾ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸੀ ਪਰ ਸੰਤਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ—
ਅਨਾਯੋ ਰਤਿਵਿਘ੍ਨਂ ਚ ਤ੍ਵਮਾਚਰ ਹੁਤਾਸ਼ਨ
ਹੇ ਅੱਗ, ਤੂੰ ਐਸਾ ਕਰ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਆਵੇ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤੇ ਤੁ ਤਦਾ ਵਹ੍ਨਿਨਾ ਚ ਤਥਾ ਕृਤਮ੍
ਜਦ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਨੇ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ।
ਤਤੋ ਰੁषਿਤਯਾ ਸਦ੍ਯਃ ਸ਼ਪ੍ਤੋ ऽਗ੍ਨਿਰੁਮਯਾ ਤਯਾ
ਫਿਰ, ਉਮਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਵਵਿਤृਪ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਰਤਿਵਿਘ੍ਨਂ ਹੁਤਾਸ਼ਨ
ਹੇ ਅੱਗ, ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅਜੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ—
ਯਦੇਵਂ ਵਿਗਤਂ ਗਰ੍ਭਂ ਰੌਦ੍ਰਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਮਹਾਪ੍ਰਭਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਗਰਭ, ਜੋ ਤੀਖਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਨਿਕਲ ਗਿਆ।
ਸ ਸ਼ਾਪਦੋषਾਦ੍ਰੁਦ੍ਰਾਣ੍ਯਾ ਅਨ੍ਤਰ੍ਗਰ੍ਭੋ ਹੁਤਾਸ਼ਨਃ
ਰੁਦਰਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ, ਅੱਗ ਨੇ ਉਹ ਗਰਭ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰੱਖ ਲਿਆ।